Chương 1: Giường tre buồng sau

Tháng Tư năm 2011, công ty may ở Tân Bình cắt bớt người, tôi là đứa vô sau nên ra trước. Tôi hai mươi bốn tuổi, làm kế toán kho được hai năm. Chiều hôm nhận tiền thôi việc, ba tôi gọi điện. Ba nói bà nội té trong nhà tắm, nằm viện tỉnh mười ngày rồi, giờ đưa về nhà, liệt nửa người bên trái.

"Má mày bán chợ, ba chạy ghe dừa. Không ai coi bà. Con về được hông?"

Tôi về. Xe đò từ bến Miền Tây chạy qua cầu Rạch Miễu, rồi xe ôm chạy thêm một khúc lộ đất nữa. Ấp Bà Hiên là một ấp xứ dừa của huyện Mỏ Cày, nằm sát sông Hàm Luông. Nhà tôi là nhà ngói ba gian, sau lưng là vườn dừa, trước mặt là con rạch nhỏ. Bà nội nằm ở buồng sau, sát vách bếp.

* * *

Bà nội tôi tên Đỗ Thị Nhài. Ngoài ấp người ta gọi bà Tư. Hồi tôi còn nhỏ có mấy ông già còn gọi bà Tư Bắc, vì bà người ngoài Bắc. Năm năm mươi bốn bà theo ông nội tôi di cư vô Nam, ở Sài Gòn mấy năm, rồi ông theo người ta xuống Mỏ Cày đóng ghe. Ông mất năm bảy mươi chín, tôi chưa kịp biết mặt.

Nhưng tôi chưa từng nghe bà nói giọng Bắc. Một chữ cũng không. Bà nói "hông", nói "dạ", chửi con gà mái đẻ bậy ngoài hiên bằng giọng của bất cứ bà già xứ dừa nào. Bà ăn mắm cá linh, uống nước dừa xiêm, đội nón lá ra vườn. Ai hỏi quê ngoài đó, bà nói ngoài đó hết người rồi, nói xong là đứng dậy đi chỗ khác.

Bà chỉ có hai cái lạ mà cả ấp đều biết. Cái thứ nhất là bà không bao giờ để rơi một hột cơm. Ăn xong bà vét chén bằng đầu đũa, cơm dính nồi bà cạy ra phơi làm cơm cháy. Đứa nào trong nhà đổ cơm thừa cho chó mà để bà thấy là bị ăn roi.

Cái thứ hai là bà gọi ba tôi là thằng Ba. Ba tôi là con trai đầu, cả ấp gọi ông là Hai Tâm. Chỉ có bà gọi thằng Ba. Má tôi nói bà người Bắc đếm theo kiểu ngoài đó, đừng để ý.

Với tôi, bà còn một cái lạ nữa mà chỉ nhà tôi biết. Tôi tên Thảo, Trần Thị Thanh Thảo. Hai mươi bốn năm, bà chưa từng gọi tôi bằng tên. Bà gọi tôi là nhỏ. Má nói bà không ưa cái tên má đặt, bà già khó tánh, kệ bà.

* * *

Bà nằm trên cái giường tre kê sát vách bếp, trải chiếu, có mùng. Mặt bà méo về một bên, khoé miệng bên trái xệ xuống, tay trái co quắp đặt trên bụng như của ai khác gắn vào. Tay phải còn cử động được chút ít. Bà nói được, nhưng chậm và đớt, phải ghé sát tai mới nghe.

Bác sĩ dặn ăn cháo loãng, đút từng muỗng, nằm lâu phải trở mình cho khỏi lở lưng. Tôi đút cháo, lau người, thay tã cho bà. Ngày đầu tôi làm vụng, bà nhìn tôi bằng con mắt phải, không nói gì. Chiều tối bà kêu "nhỏ ơi, khát", tôi đỡ bà dậy cho uống nước. Tay bà bấu vô cổ tay tôi, móng tay còn cứng.

Tối, tôi giăng võng cạnh giường bà để đêm có gì thì hay. Ba ngủ nhà trên. Má đi chợ sớm nên ngủ sớm.

Đêm xứ dừa không im bao giờ. Ếch nhái dưới mương kêu lộn xộn, tàu dừa khô rớt cái bịch ngoài vườn, gió từ sông thổi qua mái lá nhà bếp rào rạo. Tôi nằm nghe rồi ngủ lúc nào không biết.

Tôi thức dậy vì lạnh.

Lạnh từ dưới lưng lên, như ai trải tấm vải ướt lên võng. Tôi kéo mền thì nhận ra con chó nhà bên đang sủa cũng nín ngang. Cả vườn dừa đứng sững, không một tàu lá xào xạc. Trong im lặng đó có một mùi tôi không biết tên, mùi rơm ướt bị đốt mà không cháy, khói ngai ngái, lẫn mùi bùn. Không phải mùi bùn sông Hàm Luông. Bùn ở đây tanh mùi cá. Mùi này nhạt và chua hơn.

Tôi bật cây đèn pin nhỏ, rọi về phía giường. Bà nằm ngửa, con mắt phải mở to, nhìn lên nóc mùng. Môi bà mấp máy. Tôi ghé lại gần.

Bà đang nhai. Miệng không có gì, nhưng bà nhai, hàm dưới đưa qua đưa lại chầm chậm, như người ta nhai cho đỡ đói.

"Bà ơi. Bà đói hả bà?"

Bà không trả lời. Con mắt không đảo về phía tôi. Tôi rọi đèn một hồi rồi tắt, nằm lại võng, không dám ngủ. Không biết bao lâu sau thì gió lùa qua vườn, tàu dừa xào xạc lại, con chó nhà bên rên một tiếng rồi sủa như cũ. Mùi khói tan. Tôi ngủ thiếp đi.

* * *

Sáng ra tôi bưng thau nước ấm vô lau mặt cho bà. Tôi đỡ đầu bà lên để rút cái gối ra phơi.

Dưới gối có một nắm cơm.

Cơm nguội, vo tròn bằng nắm tay con nít, bóp chặt tới mức hột cơm dẹp ra, dính vào nhau thành một cục cứng. Không có muối, không có gì. Chỉ là cơm trắng, khô lại bên ngoài. Trên mặt nắm cơm còn in dấu mấy ngón tay. Ngón tay nhỏ.

Bà ăn cháo. Nhà không ai đưa cơm cho bà. Mà tay trái bà co quắp, tay phải cầm muỗng còn rớt, không vo nổi một nắm cơm chặt như vậy.

Tôi cầm nắm cơm đi xuống bếp. Nồi cơm tối qua má nấu còn nguyên nắp, trong nồi thấy rõ một chỗ bị móc lõm, mép lõm còn dấu ngón tay quào. Tôi đứng nhìn nồi cơm, rồi nhìn cửa buồng bà. Từ bếp vô buồng chừng năm bước chân. Bà nằm liệt.

Tôi không nói với má. Má đi chợ từ khi trời còn tối. Tôi đem nắm cơm ra bờ mương, bóp vụn thả cho cá. Không con cá nào ngoi lên đớp.

Tôi quay vô buồng. Bà đã thức. Bà nhìn tôi bằng con mắt phải, lần này nhìn thẳng, tỉnh táo. Môi bà cử động. Tôi ghé tai sát lại.

Giọng bà khàn, đớt, nhưng từng chữ tròn trịa, rõ ràng như tôi chưa nghe bà nói chữ nào rõ đến vậy. Mà không phải giọng bà.

"Chị ơi. Chị cho em xin bát nữa."