Chương 2: Năm chữ một nhịp

Ban ngày trường Yên Khê là một cái trường như mọi cái trường. Trống vào lớp lúc bảy giờ, trẻ con xếp hàng tập thể dục giữa sân, bụi phấn, tiếng đọc đồng thanh từ năm cái cửa sổ dãy B dội sang dãy A. Tôi chủ nhiệm lớp 4B, ba mươi tư đứa, đứa nào cũng đen nhẻm vì mùa hè theo bố mẹ ra bãi bẻ ngô. Tối về gian nhà ngang chấm bài dưới bóng đèn tròn.

Tôi cố không nghĩ về đêm trực. Nghĩ thì cũng không ra được gì.

Nhưng góc bảng lớp 5A thì tôi không bỏ qua được. Sáng nào đi ngang tôi cũng liếc vào. Hai hôm sau đêm trực của tôi, tôi thấy cô Hương đứng ở cửa lớp, không quát ai, chỉ nhìn. Trên bảng lại là hai dòng ấy.

Sĩ số hai mươi tư. Vắng một. Chữ nghiêng, số bốn kín đầu. Đêm hôm trước không có thầy nào trực, chỉ có bác Tích.

Lần này cô Hương không xoá. Cô bảo lớp trưởng kẻ ô sĩ số mới ở góc trái, viết ba mươi mốt vào đó, còn góc phải thì để yên. Tôi hỏi sao chị không xoá. Cô nhìn tôi như nhìn một người chậm hiểu.

"Bác Tích bảo đừng xoá. Để tự nó mất."

Đến tiết ba thì tôi đi ngang lần nữa. Hai dòng chữ ở góc phải đã mờ đi, nhạt như phấn gặp hơi nước, nét bốn chỉ còn là một vệt trắng. Hết buổi sáng thì không còn gì. Không ai lau. Tôi hỏi mấy đứa lớp 5A, đứa nào cũng bảo tự nó mờ. Chúng nó nói chuyện ấy bình thản như nói mưa thì ướt sân.

* * *

Theo lịch thì một tháng nữa mới đến lượt tôi. Nhưng tôi còn độc thân, trọ ngay cổng làng, còn thầy Đức có con nhỏ, thầy Quang nhà tận Đông Anh. Tôi bảo để tôi trực thay, mỗi tuần một đêm cũng được. Hai người nhận lời ngay, nhanh đến mức tôi hiểu họ đã đợi có người nói câu ấy.

Đêm trực thứ hai, tôi không chấm bài. Tôi tắt đèn phòng hội đồng từ mười giờ, kê ghế ra hành lang dãy A, ngồi quay mặt về dãy B, mang theo cuốn sổ tay và cây bút. Bác Tích đi ngang, dừng lại nhìn cái ghế, nhìn tôi. Bác không nói gì, chỉ lắc đầu rất nhẹ rồi về phòng, đóng cửa.

Sương xuống dần. Gạch hành lang lạnh thấm qua đế dép. Mười một giờ, tiếng tàu hàng qua ga. Mười một giờ rưỡi, chó trong làng thôi sủa. Tôi ngồi co chân lên ghế, hai tay kẹp trong nách.

Mười hai giờ kém mười lăm, tiếng đọc bắt đầu.

Lần này tôi không đi tới. Tôi ngồi yên, để nó tự đến tai mình. Và vì ngồi yên, tôi nghe được chữ.

Năm chữ một nhịp, như tôi đoán. Giọng trẻ con, không phải một hai đứa, mà hai ba chục đứa, đọc kéo dài, hơi rời nhau một chút ở cuối câu như lớp nào cũng vậy. Tôi ghi được từng mảnh.

Một câu có chữ mũ rơm. Một câu có đèn dầu che nửa bóng. Một câu là đường làng không thấy nhau. Rồi cửa hầm. Rồi tiếng nhỏ như tiếng tằm.

Tôi ghi, tay không run lắm, vì đang bận. Bận thì không kịp sợ.

Tiếng đọc đi tới một câu bắt đầu bằng ba chữ máy bay qua. Và ngừng.

Không ngừng như hết bài. Ngừng ở giữa, hẫng, như hai mươi mấy cái miệng cùng há ra mà không có hơi. Tôi ngồi chờ câu tiếp. Không có. Chỉ còn tiếng sương nhỏ từ mái ngói xuống rãnh.

Rồi một mùi theo gió sang. Mùi dầu hoả. Và dưới mùi dầu hoả là mùi đất mới đào, cái mùi hăng, ẩm, lạnh, của đất ở độ sâu một cánh tay trở xuống. Mùi ấy trôi ngang qua chỗ tôi ngồi, rõ đến mức tôi quay đầu tìm xem ai vừa đi qua. Hành lang trống. Sân trống. Cửa sổ 5A cuối dãy mờ hơi nước.

Tôi ngồi đến sáng trên cái ghế ấy. Lúc trời tang tảng, tôi mới dám đứng lên, chân tê đến mức phải vịn tường.

* * *

Sáng hôm ấy góc phải bảng 5A lại có hai dòng. Tôi không nhìn lâu. Tôi tìm cô Hương, đưa cuốn sổ tay, chỉ mấy mảnh câu tôi ghi, hỏi cô có biết bài nào như thế không. Cô Hương đẩy cuốn sổ về phía tôi, không đọc.

"Thầy đừng đưa em đọc cái ấy."

Tôi hỏi thầy Đức, thầy Quang, hỏi cả cô Lan. Không ai biết. Cô Lan nhìn cuốn sổ rồi nhìn tôi, hỏi tôi ghi ở đâu, lúc mấy giờ. Tôi nói. Cô cầm tờ lịch trực, gạch tên tôi khỏi hai tuần tới, nói là để thầy nghỉ. Tôi không cãi.

Buổi chiều tôi mang cuốn sổ vào lớp 5A, chờ hết tiết, hỏi cả lớp có đứa nào thuộc bài thơ có câu đèn dầu che nửa bóng không. Ba mươi mốt cái đầu lắc. Thằng Tùng ngồi bàn cuối giơ tay, hỏi lại:

"Thầy ơi, có phải bài mà ban đêm lớp mình đọc không ạ?"

Cả lớp im. Tôi hỏi ai bảo em thế. Nó bảo không ai bảo, nhưng năm ngoái anh nó học 5A cũng kể, lớp 5A năm nào cũng kể. Nó nói như nói về cái quạt trần.

* * *

Tối ấy tôi về gian nhà ngang, chong đèn, chép lại mấy mảnh câu cho ngay ngắn, theo đúng thứ tự tôi nghe. Mai tôi sẽ đem hỏi người già trong làng.

Tôi đọc khẽ từ đầu. Đêm nay em đi học. Mũ rơm đội trên đầu. Đèn dầu che nửa bóng. Đường làng không thấy nhau. Tôi đọc tiếp đến chỗ máy bay qua trên mái.

Và miệng tôi đọc luôn câu sau.

Bài vẫn học cho xong.

Tôi dừng lại, bút còn trên giấy. Câu ấy tôi chưa nghe ở trường. Tôi chưa nghe ở đâu cả. Nhưng nó ra khỏi miệng tôi tròn trịa, đúng nhịp, như một câu người ta ru tôi từ lúc tôi chưa biết nói, và tôi đã quên là mình có nó.

Tôi ngồi yên rất lâu. Ngoài sân, giếng khơi nhà bà Tư có tiếng gầu va vào thành giếng. Một lần. Rồi thôi. Không ai kéo nước giờ này.