Chương 6: Chuyện ông Lử kể

Anh Quý được đưa ra huyện ngay đêm ấy, bằng xe máy của trạm xá, buộc chân vào thanh gỗ, một người ngồi sau ôm. Sau này tôi biết anh mổ ở Lào Cai, đóng đinh, nằm bốn tháng. Chân anh ngắn đi hai phân và anh không đi khoan nữa.

Còn hôm ấy, ông Lử ở lại đến tối. Lần đầu tiên.

Ông ngồi trên tảng đá ở góc sân, chỗ của ông. Anh Lâm ngồi ở mép hiên, thõng chân. Tôi và Dũng ngồi sau anh. Ông Phủ nhóm bếp trong lán, lưng quay ra. Trời tối dần. Suối vẫn gầm, nhưng nhỏ hơn.

Anh Lâm hỏi, và lần này anh không hỏi kiểu cho có. Anh nói, bác Lử, tôi mất một người rồi, bác biết gì thì nói với tôi đi.

Ông Lử nhồi thuốc, rít, nhả khói lên trời. Rồi ông kể. Tiếng Kinh của ông chậm, từng câu rời ra, tôi chép lại theo cách tôi nhớ.

* * *

Năm sáu mốt, sau Tết, có người từ bên kia núi sang đổi muối, ở lại bản một đêm. Hôm sau người ấy đi, để lại cái sốt. Sốt lên nhanh, hai ngày là nói mê, ba ngày là chết. Trẻ con chết trước. Rồi người già. Rồi đến người khoẻ.

Thầy cúng bản làm lễ ba ngày ba đêm, giết hết trâu, không đỡ. Đến ngày thứ tư thầy cúng chết. Trước khi chết thầy nói, ma dịch nó đến từng cửa nhà lúc nửa đêm, nó nhìn dép để ở cửa, nó nhận mặt dép thì nó biết trong nhà có ai, mai nó bắt ai.

Thế là người bản đổi dép cho nhau.

Đêm xuống, nhà này đem dép sang để ở cửa nhà kia, nhà kia đem sang nhà này. Cả bản đổi. Để ma dịch đến cửa thấy dép lạ, không biết nhà này là nhà ai, không bắt được. Người ta gọi là đổi dép lừa ma.

Ai chết thì nhà ấy quay dép người chết ra cửa, mũi về phía nghĩa địa, như lời ông Phủ nói hôm ở bản cũ. Không quay dép cho người chết là tội lớn. Người ấy ở lại trong nhà mãi, không biết mình đã chết, cứ đợi người nhà về.

Ông Lử ngừng. Rít thuốc. Chúng tôi không ai động đậy.

Đổi dép không cứu được. Cuối tháng, bản mười lăm nóc nhà còn bảy người sống. Bảy người ấy bỏ xuống chân núi, lập bản mới. Mười hai tuổi, ông Lử là một trong bảy người đó.

"Nhà còn người cuối cùng... là nhà giữa bản. Nhà các anh lấy ván đấy."

Anh Lâm hỏi nhà ấy có ai. Ông Lử nói, chồng chết trước. Còn vợ với hai đứa con, thằng anh tám tuổi, con em sáu tuổi. Con em sốt. Đêm ấy người vợ cõng thằng anh xuống núi, đi một mình trong đêm, vì bảy người kia đã đi rồi.

Bà ấy chết ở bờ suối, chỗ chúng tôi vẫn lội qua, sáng ra người ta thấy. Thằng bé ngồi cạnh xác mẹ, không khóc. Cán bộ xã đưa nó đi, nghe nói đưa về tỉnh, về trại trẻ, không ai biết thêm.

"Còn con bé?"

Ông Lử nhìn lên bản cũ. Tối rồi, không nhìn thấy gì nữa, nhưng ông vẫn nhìn.

"Con bé thì ở lại. Trong nhà. Không ai dám lên. Không ai quay dép cho nó cả."

Trong lán, tiếng củi nổ một tiếng to. Tôi quay lại. Ông Phủ ngồi bất động trước bếp, hai tay buông thõng trên gối, lửa soi nửa mặt. Nửa mặt ấy không có gì cả. Không có gì cả thì tôi mới sợ.

* * *

Anh Lâm hỏi câu cuối. Anh hỏi, thế cái việc dép đổi chỗ mỗi sáng ở lán này, là con bé ấy à.

Ông Lử lắc đầu. Ông đứng dậy, đeo gùi, chuẩn bị về dù trời đã tối. Rồi ông nói, giọng như nói một điều hiển nhiên:

"Ma không đổi dép đâu. Ma chỉ quay thôi. Đổi là người đổi. Có người... đêm nào cũng đổi cho các anh. Che cho các anh đấy."

Anh Lâm hỏi ai. Ông Lử nhìn vào lán, nhìn cái lưng ông Phủ trước bếp. Rồi ông nhìn anh Lâm.

"Ai à. Các anh ở cùng nhau. Các anh biết. Tôi không biết."

Ông đi. Đèn pin của ông lắc lư xuống dốc rồi mất.

Tối ấy không ai nói gì nhiều. Ông Phủ bới cơm cho từng người. Ông bới xong, cầm bát của mình, rồi lại đặt xuống, không ăn. Anh Lâm nhìn ông rất lâu. Tôi tưởng anh sẽ hỏi. Nhưng anh chỉ nói:

"Bác ăn đi. Mai còn làm."

* * *

Tôi nằm xuống, không ngủ. Thằng Dũng nằm cạnh, quay sang tôi, thì thầm. Giọng nó nhỏ đến mức tôi phải áp tai vào.

"Anh Toàn. Em không nói với ai. Đêm hôm anh Quý để dép ngoài hiên ấy. Em có nhìn."

Tôi nín thở.

"Lúc nó lên hiên... em hé bạt. Nó thấp. Thấp bằng cái bàn uống nước. Đứng nhìn dép anh Quý lâu lắm."

Nó nuốt khan một cái.

"Rồi ngồi xuống, nhấc từng chiếc lên, ướm ướm. Như đi chợ thử dép ấy anh. Xong ôm cả đôi vào ngực, đi xuống."

Dũng im một lúc. Rồi nó nói nốt.

"Đi qua cửa nó quay lại. Em không thấy mặt. Mà nó nhìn em, em biết. Nhìn như... như quen em ấy."