Chương 11: Người về hôm ấy

Mẹ thắp đèn dầu ở điện, vặn to. Mẹ không gõ chuông. Mẹ trải chiếu, bảo tôi ngồi đối diện, để cái áo len giữa hai mẹ con. Mẹ rót hai chén nước chè. Rồi mẹ kể, giọng thường, giọng người kể chuyện cũ, nhưng mẹ không nhìn tôi mà nhìn cái áo, như kể cho nó.

Mẹ kể chuyện ông Cối. Lần này mẹ kể hết.

Cái về hôm ấy trong buồng bà ngoại nói bằng giọng ông Cối. Nó nói nó ngồi gần cửa xe, xe khách đi Hải Phòng, xe lật ở dốc đầu cầu Lai Vu, nó bị đè, lạnh, mưa. Nó nói ngày. Mồng bốn tháng Hai. Nó không nói năm. Bà ngoại hỏi năm, nó bảo bà chưa biết thì đừng biết.

Ông Cối mất mồng bốn tháng Hai, bốn năm sau, trên chuyến xe khách Hải Phòng lật ở dốc đầu cầu Lai Vu. Trời mưa. Ông ngồi gần cửa.

"Bà bảo mẹ... đọc tên người chết thì người chết về. Đọc tên người sống thì cũng có cái về. Mà không phải người ấy bây giờ đâu. Người ấy hôm chết cơ. Chưa đến. Nhưng có rồi."

Tôi ngồi im. Chén nước chè trong tay tôi nguội dần.

"Ai mà chẳng có cái hôm ấy, con. Gọi tên lên là nó nghe."

Mẹ uống một ngụm nước chè rồi nói tiếp.

"Nó không biết gì nhiều. Nó chỉ nhớ cái lúc ấy. Lạnh thế nào. Mặc gì. Ai đứng đấy."

* * *

Rồi mẹ nói về hôm tháng Sáu.

"Con đọc tên con. Mẹ nghe thấy, mẹ chưa kịp làm gì. Nó về ngay. Nhanh hơn mọi hồn mẹ gọi... vì nó gần. Nó ở ngay trong con."

Mẹ nói, cái về hôm ấy là tôi. Tôi của một ngày hai mươi ba tháng Chạp nào đó. Nó lạnh vì nó đang ở dưới nước. Nó mặc áo len màu gạch. Nó biết anh Khoa vì anh Khoa đứng trên bờ. Nó bảo mẹ đừng đốt áo vì sau ngày ấy mẹ sẽ đốt áo cho nó, và nó không nhận được, vì người chết trẻ không nhận đồ của người đang khóc.

Tôi nói, nhưng chị con. Chị con cũng tên Ngần. Chị con mất hai mươi ba tháng Chạp.

Mẹ lắc đầu, chậm.

"Chị con không có hồn để gọi, con ạ. Nó sống hai ngày. Nó chưa kịp có tên. Tên Ngần là mẹ đặt cho con, rồi mẹ cho nó mượn, để nó khỏi tủi. Gọi Ngần thì không có nó. Chỉ có con."

"Thế sao lại hai mươi ba tháng Chạp?"

"Mẹ không biết. Mẹ nghĩ mãi. Có khi nhà này cứ đến ngày ấy là mất con gái. Có khi tại mẹ... cho hai đứa chung một cái tên. Nó không nói."

Mẹ cầm cái áo lên.

"Chữ trong sổ là chữ con, mẹ biết ngay. Tay con của hôm ấy viết. Nó báo trước, hay đến lúc ấy nó phải viết, mẹ không biết. Xé thì lại có. Mẹ thôi xé."

Tôi hỏi, thế sao mẹ nói chuyện với con như thế. Như con chết rồi.

Mẹ nhìn tôi. Mắt mẹ ướt nhưng không chảy.

"Mẹ nhìn con là thấy nó. Hai đứa chồng lên nhau. Con ngồi đấy mà sau lưng con là bờ cống. Tóc con khô, mẹ thấy ướt. Bà ngoại ngày xưa cũng thế, không tách ra được. Mẹ phải nói với cả hai, không thì chẳng nói được với đứa nào."

* * *

Tôi hỏi về cái áo.

Mẹ nói mẹ đan để đốt.

"Nó bảo nó mặc áo len màu gạch. Thì mẹ đan trước, đan xong đốt đi. Không có áo thì... thì không phải ngày ấy. Mẹ nghĩ dại thế. Mẹ biết làm gì khác đâu."

"Nhưng nó bảo mẹ đừng đốt."

"Mẹ biết nó bảo gì."

Mẹ đứng dậy. Mẹ ôm cái áo ra sân. Tôi theo. Trời rét, sao đầy, hơi thở trắng. Mẹ đặt cái áo lên cái mâm nhôm cũ, cái mâm hôm đốt quần áo tôi, tưới dầu hoả từ cây đèn, châm.

Len không cháy ngay. Nó xém, co lại, khói đặc và mùi như mùi tóc cháy. Rồi bén. Ngọn lửa màu cam, đúng màu gạch non, soi mặt mẹ từ dưới lên. Mẹ đứng nhìn, không chắp tay, không khấn. Tôi đứng cạnh mẹ, và tôi thấy trong người mình, ở chỗ ngực, có cái gì lạnh đi khi áo cháy. Như ai đó vừa bị lột áo giữa trời rét.

Cháy hết, mẹ hất tro vào gốc chuối. Mẹ nói:

"Hăm ba này con ở nhà. Sang năm cũng ở nhà. Năm nào cũng thế. Mẹ hỏi năm nào, nó chỉ trả mẹ đúng cái câu ấy."

Tôi hỏi, thế anh Khoa.

Mẹ im rất lâu.

"Thằng bé ấy đứng trên bờ vì nó đợi con, hay vì nó là chồng con... mẹ không biết. Nó không nói tuổi. Giọng nó trẻ. Thế thôi."

* * *

Đêm hai mươi hai, tôi không ngủ.

Mẹ nằm ngang cửa buồng như mọi đêm từ tháng Mười. Tôi nghe tiếng mẹ thở, không đều, mẹ cũng không ngủ. Gần sáng, tôi nghe mẹ đứng dậy, bước ra điện. Tôi nghe tiếng diêm. Tôi nghe mẹ ngồi xuống chiếu.

Rồi tôi nghe mẹ nói, cái giọng ấy, nhưng thấp đến mức như mẹ đang cúi sát xuống một mặt nước.

"Mẹ đốt áo rồi. Con đừng về nữa. Không có áo thì con đừng về."

Im lặng. Lâu lắm.

Rồi có tiếng trả lời. Nhỏ, khàn, đứt từng chữ như người vừa ngoi lên lấy hơi, từ trong điện vọng ra qua hai lớp cửa, và tôi nằm trong buồng nghe giọng mình.

"Mẹ đốt rồi à. Thế thì con lạnh."