Chương 1: Cái nón trên cốt thép

Tôi làm cai thợ ở Sài Gòn từ năm 1998, quê Quảng Ngãi, người trong nghề quen gọi Bảy Cai. Năm 2018 tôi nhận đội thợ hồ cho một khối chung cư mười tám tầng ở Bình Tân. Khu đất dài, nằm sát một con kênh nhánh đổ ra kênh Tham Lương, nước đen, mùi bùn bốc lên mỗi chiều. Chủ đầu tư là một công ty ở quận Một, tôi chỉ gặp người của họ mỗi lần nghiệm thu.

Người tôi làm việc hằng ngày là anh Khoa, chỉ huy trưởng công trường. Anh ba mươi hai tuổi, kỹ sư, nói nhanh, đi nhanh, cái gì cũng tính bằng ngày. Trễ một ngày là anh nhắc, trễ ba ngày là anh gọi điện lúc nửa đêm.

Đội tôi hai mươi mấy người, gần nửa là dân Thanh Hóa. Thằng Thắng nhỏ nhất, hai mươi mốt tuổi, quê Hậu Lộc, vô Nam theo thằng Phúc cùng xã. Nó gầy, đen, cười thì lộ cái răng khểnh, làm không cần ai nhắc. Nó gọi tôi là anh Bảy, kéo dài chữ Bảy ra như gọi người bên kia đồi.

Thắng có tật nhặt đồ. Lon bia, lon nước ngọt anh em uống xong vứt bậy, nó lượm hết. Đầu thép cắt thừa, dây kẽm buộc, ốc vít rơi, nó gom vào một cái bao tải để sau lán. Tôi tưởng nó gom bán lấy tiền thuốc. Một bữa tôi hỏi, nó gãi đầu.

"Nỏ phải bán mô anh. Em để dành cho bà cụ."

"Bà cụ nào?"

"Cái bà đội nón, tối tối vô lượm ve chai đó anh. Già rứa mà còn đi lượm, tội lắm."

Tôi không nghĩ gì. Công trình nào ở Sài Gòn cũng có người ve chai lén vô ban đêm, chui qua chỗ tôn hở mà lượm sắt. Tôi chỉ dặn nó coi chừng bà cụ rớt hố thì cả đội lãnh đủ. Nó dạ.

Hôm sau tôi kể chuyện đó với chú Định bảo vệ. Chú Định năm mươi tám tuổi, bộ đội phục viên, người Nam Định, ngủ trong cái chòi gác sát cổng. Đêm nào chú cũng cầm đèn đi tuần hai vòng quanh hàng rào. Chú nhíu mày.

"Làm gì có. Tôn tôi rào kín, hở chỗ nào tôi vá chỗ ấy. Con mèo còn khó vào."

Tôi cười, bảo chắc thằng nhỏ thấy người bên kia hàng rào. Chú Định không cười theo.

Khu đất rộng chừng bốn ngàn mét vuông. Phía trước là đường nhựa, phía sau là bờ kênh mọc đầy cỏ lông tây. Khối nhà chỉ có bán hầm, đào sâu hơn mét rưỡi để làm chỗ gửi xe máy. Giữa nhà là lõi thang máy, bốn vách bê tông bao lấy một cái hố vuông. Đáy hố thấp hơn sàn hầm hơn một mét nữa, có cái thang sắt hàn vào vách để leo xuống.

Bên trong lõi, giàn giáo dựng lên theo từng tầng để làm cốp pha vách. Đứng dưới đáy hố mà ngước lên thì thấy các tầng giàn giáo chồng nhau, nhỏ dần, như nhìn lên từ đáy một cái giếng.

Ngay tuần đầu tôi về, Thắng mang vô lán một cái nón lá. Nó nói thấy cái nón móc trên đầu một cây thép chờ ở miệng hố thang máy, lúc sáng sớm, khi chưa ai xuống hầm. Cái nón cũ, vành sờn, chóp thủng một lỗ bằng đồng xu. Quai không phải dây nhựa như nón ngoài chợ mà là một dải vải sọc xanh trắng, xé từ cái áo cũ nào đó, khâu tay bằng chỉ đen.

"Chắc của bà cụ làm rớt. Em treo đây, bà vô bà lấy."

Nó đóng một cây đinh vào cột lán, ngang tầm mắt, treo cái nón lên. Chiều chiều gió kênh lùa qua, cái nón xoay qua xoay lại. Không ai lấy.

Cũng tuần đó tôi để ý một góc hầm. Góc đông bắc, sát vách lõi thang máy, thợ đã trát vách và láng nền từ trước Tết. Cả hầm khô trắng, riêng góc đó có một vệt sẫm cỡ cái chiếu đơn, sờ vào thấy lạnh và rịn. Tôi nghĩ đất ven kênh thì thấm là thường. Tôi ghi vào sổ, định báo anh Khoa cho chống thấm sau.

Tháng Tư, công trình lên tới sàn tầng bảy. Anh Khoa muốn đổ sàn cho kịp trước mùa mưa, cho đội tôi làm ca đêm. Đèn pha cắm khắp sàn, máy bơm bê tông chạy rầm rầm, xe bồn xếp hàng ngoài đường. Ca đêm có Thắng, Phúc và chín người nữa.

Tối đó trước khi lên sàn, Thắng ra sau lán buộc lại miệng cái bao tải. Tôi đi ngang, nghe nó nói một mình.

"Mai em gom thêm, bà ơi."

Tôi hỏi nó nói với ai. Nó cười, nói nói với cái bao. Rồi nó đội mũ bảo hộ, đeo dây an toàn, leo lên.

Đêm đó tôi ở dưới đất, coi xe bồn ra vào. Gần sáng, sàn đã đổ gần xong, tôi lên một vòng. Phúc đang gạt bê tông gần lõi thang. Nó nói hồi nãy thằng Thắng đi ra phía lõi, bảo đi tiểu, mười phút rồi chưa thấy về.

Tôi cầm đèn pin đi tới mép lõi, soi xuống. Bảy tầng giàn giáo chồng lên nhau trong cái hộp bê tông, tối như hũ nút. Một luồng gió từ dưới đáy hố thổi ngược lên, lạnh, mang theo một mùi hôi chua. Mùi đó tôi biết, mùi bao tải để lâu ngày trong bãi ve chai, lẫn mùi lon bia cặn.

Tôi gọi tên Thắng. Tiếng tôi rớt xuống, dội vô vách, không ai trả lời.

Ngoài kia máy bơm bê tông vẫn chạy, thợ vẫn la nhau, vậy mà trong lõi thang như có ai đóng nắp lại. Tôi nghe rõ tiếng nước nhỏ giọt dưới đáy hố. Rồi xa tít dưới đó có tiếng gõ.

Ba tiếng, đục, chậm, như có người cầm cục gạch đập lên một cái gì mỏng và rỗng.