Chương 2: Con mèo không ai nuôi

Chú Toản chạy sang, thím Nhàn theo sau, rồi cô Hường, rồi cả xóm. Người ta đốt đèn, đun nước lá bưởi, lau người cho bà, thay bộ quần áo nâu mới bà để dành sẵn trong hòm. Chú Toản nhét vào miệng bà một nhúm gạo và một đồng xu. Người ta đặt bà lên cái giường kê giữa gian chính, phủ vải trắng, thắp một ngọn đèn dầu ở phía đầu, bát cơm úp, quả trứng luộc, đôi đũa bông. Trên bụng bà, chú Toản đặt một con dao rựa, lưỡi quay ra cửa.

Tôi hỏi chú để dao làm gì. Chú không trả lời. Thím Nhàn kéo tôi ra sân, quấn khăn xô lên đầu tôi.

Bố mẹ tôi ở Cẩm Phả. Điện tín đánh đi từ bưu điện huyện lúc tám giờ, nhanh nhất cũng tối mai mới về đến. Chú Toản là con thứ, phải đứng ra lo. Chú nhờ cụ Thạo, cụ trùm phường bát âm trong làng, chọn giờ nhập quan. Cụ Thạo bảy mươi tuổi, gầy như que củi, trước kia từng làm thầy cúng, sau bỏ, chỉ còn thổi kèn đám. Cụ xem lịch, bảo giờ Dậu chiều nay nhập quan, để ba ngày, mốt đưa.

* * *

Con mèo quay lại lúc người ta đang dựng rạp.

Nó ngồi trên bờ tường gạch phía giáp ao, đúng chỗ nhìn thẳng vào gian giữa. Một người kéo bạt thấy nó, kêu lên. Cả sân quay lại nhìn. Con mèo không chạy. Nó chỉ liếm cái chân sau trắng, rồi lại ngồi yên.

Chú Toản nhặt hòn gạch ném. Hòn gạch trúng tường, mèo nhảy xuống phía ao. Nửa tiếng sau nó ở trên đống rơm sau bếp. Đuổi khỏi đống rơm, nó ở dưới gầm xe cải tiến. Đuổi khỏi xe cải tiến, nó ngồi trên cây rơm nhà chú Toản bên kia bụi tre, vẫn nhìn sang.

Người ta hỏi nhau mèo nhà ai. Không ai nhận. Cô Hường bảo hôm bà tôi ốm nặng cô đã thấy nó đi dọc bờ ao lúc chạng vạng, đi rất chậm. Ông Khải bên xóm Đông bảo nửa tháng trước đám ma cụ Vinh người ta cũng thấy một con mèo đen chân trắng, đuổi mãi không đi, chôn xong thì mất hút. Cụ Thạo nghe xong không nói gì, chỉ bảo chú Toản:

"Canh cho kỹ. Đừng để nó nhảy qua."

Tôi đứng sau lưng cụ, hỏi, nhảy qua thì sao. Cụ quay lại, nhìn tôi dưới vành khăn xô, rồi nhìn vào trong nhà.

"Nhảy qua thì người nằm đấy đứng dậy. Đứng dậy rồi thì không phải bà mày nữa."

* * *

Giờ Dậu nhập quan. Quan tài gỗ vàng tâm, chú Toản mua từ hôm bà bắt đầu nằm liệt mà giấu bên nhà chú. Người ta lót chè khô, giấy bản, đặt bà vào, đậy nắp, đóng chốt gỗ, phủ tấm vải điều. Ngọn đèn dầu chuyển lên đầu quan tài. Cụ Thạo dặn, đèn này không được tắt cho tới lúc hạ huyệt.

Phường bát âm nổi kèn. Tiếng kèn đám ở quê tôi nghe như người khóc kéo dài không dứt hơi, chiều heo may lại càng lạnh. Người làng đến viếng, mỗi người một nén hương, một ít tiền bỏ vào cái đĩa, vái bốn vái rồi ra rạp uống nước chè. Tôi đứng cạnh quan tài trả lễ, đầu cúi, cả buổi chiều chỉ nhìn thấy chân người.

Tối, chú Toản chia phiên canh. Nhà có xác thì cả nhà thức, nhưng ba ngày không ai thức nổi, nên chia. Phiên đầu từ chập tối đến khuya, chú Toản với mấy ông hàng xóm, uống rượu, đánh tổ tôm. Phiên hai thím Nhàn với cô Hường. Phiên ba, quãng giữa đêm, chú Toản với tôi. Phiên cuối đến sáng, ông Khải.

Thím Nhàn bảo thằng bé để nó ngủ. Chú Toản nói, nó là cháu đích tôn, nó phải canh. Tôi không cãi. Tôi nhớ lời bà.

* * *

Đêm đầu tôi không ngủ được, nằm ở chõng gian bên nghe tiếng tổ tôm, tiếng chén, tiếng kèn thi thoảng lại ré lên một hơi cho đỡ vắng. Thím Nhàn sang lay vai thì đến phiên tôi. Tôi ra ngồi ở cái ghế con cạnh quan tài, chú Toản ngồi ghế bên kia, điếu cày dựng giữa hai chân.

Gian nhà chỉ có ngọn đèn dầu trên đầu quan tài và hai cây nến. Mùi hương, mùi vôi bột rắc quanh chân giường, mùi gỗ vàng tâm mới. Lạnh. Cái lạnh của nhà có người chết không giống lạnh ngoài trời, nó ở dưới gạch bốc lên, luồn vào ống quần.

Dế ngoài sân đang kêu thì im bặt, cả loạt, như có ai giẫm qua. Con Vện ở hiên gầm gừ.

Chú Toản cầm đèn pin ra. Tôi theo. Con mèo ngồi ngay bậc hiên, cách cửa gian giữa chưa đầy hai sải tay, nhìn thẳng vào trong. Mắt nó bắt đèn pin sáng xanh lè. Chú Toản rút dép ném. Chiếc dép rơi ngay cạnh, nó không giật mình. Nó đứng dậy, chậm rãi, lùi từng bước về phía sân, lùi mà vẫn nhìn vào nhà, cho đến khi tan vào chỗ tối dưới gốc cau.

Chú Toản đứng thở. Chú nói, không phải nói với tôi:

"Mèo gì mà lùi như người."

Chúng tôi vào ngồi lại. Chú Toản châm thuốc lào, rít một hơi dài, rồi tựa vào cột, mắt lim dim. Tôi ngồi thẳng, hai tay kẹp giữa đùi cho ấm, nhìn ngọn đèn trên đầu quan tài.

Rồi từ trong buồng bà, gian buồng giờ trống không, chỉ còn cái giường đã dỡ chiếu, tôi nghe một tiếng.

Cạch.

Chỉ một tiếng, rồi im. Chú Toản không động đậy. Tôi ngồi nhìn cánh cửa bức bàn khép hờ cho tới khi ông Khải sang đổi phiên. Cái cối vẫn ở trên bàn đầu giường bà. Tôi không dám sang lấy nó về.