Chương 4: Bà ngồi ở hiên

Chôn bà ngoài cánh đồng Mả Vôi, cạnh mộ ông nội. Hạ huyệt xong, mỗi người một nắm đất, rồi phường đòn lấp, đắp nấm, cắm cây tre buộc tua giấy trắng. Mẹ tôi khóc ngất ở bờ ruộng. Tôi không khóc được. Tôi đứng nhìn nắm đất mới, nghĩ đến ngọn đèn đã tắt trong phiên của tôi, nghĩ xem có ai biết không.

Về đến nhà, gian giữa trống trơn. Cái giường kê xác đã dỡ, vôi bột quét đi, đồ đạc kê lại như cũ. Chỉ còn mùi hương chưa tan và bàn thờ mới lập, có tấm ảnh bà phóng to từ cái ảnh chứng minh thư, nhìn nghiêm, không nhai trầu.

Con mèo không thấy nữa. Người ta nói đúng như đám cụ Vinh, chôn xong là mất hút. Cô Hường bảo thế là tốt, nó đi tìm nhà khác rồi. Tôi nghe mà không thấy nhẹ. Tôi nhớ nó đi ra cửa, không lùi, đi thẳng, như người đã xong việc.

* * *

Ba ngày sau ra đắp lại mộ, cúng ba ngày. Chiều bố tôi đi Cẩm Phả, vì nghỉ quá phép là mất việc. Mẹ tôi xin nghỉ không lương đến hết bốn mươi chín ngày, ở nhà lo cúng tuần cho bà và trông tôi.

Tối ấy mẹ con tôi ngủ sớm. Mẹ nằm giường bà, tôi nằm chõng gian bên, cửa bức bàn khép hờ như cũ. Điện cắt. Mẹ để một ngọn đèn dầu vặn nhỏ ở bàn thờ.

Tôi tỉnh lúc nửa đêm, không vì tiếng động, mà vì mùi trầu.

Mùi vôi nồng, mùi cau tươi, mùi lá trầu không hăng hăng. Cái mùi quen đến nỗi suốt mười hai năm tôi chỉ nhận ra nó khi nó mất đi. Nó đầy gian nhà. Tôi nằm im. Rồi tôi nghe tiếng bỏm bẻm. Tiếng người già nhai trầu, chậm, nước miếng đầy miệng.

Tôi quay đầu nhìn ra cửa gian bên. Cửa mở hé, ngoài hiên có ánh trăng non.

Bà tôi ngồi trên chõng ngoài hiên.

Bà ngồi quay lưng vào nhà, mặt hướng ra sân, ra cổng tre. Lưng còng, cái khăn vuông mỏ quạ, tấm áo nâu bà vẫn mặc dệt chiếu. Hai tay đặt trên gối. Đầu hơi nghiêng, cái nghiêng bà hay có khi ngồi nghe ngóng một thứ gì ngoài ngõ. Bà nhai trầu, bỏm bẻm, thỉnh thoảng cúi xuống nhổ vào cái ống nhổ sành dưới chân chõng. Cái ống nhổ ấy thím Nhàn đã đem ra ao rửa, úp sau bếp từ hôm nhập quan.

Tôi không sợ. Tôi nói thật, lúc ấy tôi không sợ. Tôi nằm nhìn bà, và cái nhói đầu tiên trong ngực tôi là mừng. Bà về. Bà ngồi đúng chỗ bà ngồi mỗi tối. Tôi muốn chạy ra, nhưng chân tôi không nhấc được, như đêm nghe cối trầu.

Tôi gọi.

"Bà."

Bà không quay lại. Nhưng bà nghe. Tôi biết bà nghe vì tiếng nhai dừng lại một thoáng. Rồi bà giơ bàn tay trái lên, bàn tay gầy, ngón cong, phẩy nhẹ về phía sau hai cái. Cái phẩy tay bà vẫn dùng đuổi tôi đi ngủ mỗi tối khi tôi ngồi lì xem bà dệt chiếu.

Rồi bà nói, không quay đầu, giọng khàn như hồi ốm nhưng rõ từng tiếng.

"Vào ngủ đi. Bà thức."

Tôi nằm xuống. Tôi không ngủ, nhưng tôi nằm xuống, vì bà bảo. Tôi nghe tiếng nhai trầu bỏm bẻm ngoài hiên cho đến lúc gà nhà chú Toản gáy đợt đầu. Tiếng nhai hết. Mùi trầu nhạt dần.

Khi trời xám tôi ra hiên. Chõng trống, tre lạnh hơi sương, dưới chân chõng không có ống nhổ. Chỉ có trên mặt gạch một vệt đỏ bằng đồng xu, ướt, như ai vừa nhổ trầu.

* * *

Sáng tôi kể với mẹ. Mẹ đang vo gạo ở bể nước, nghe xong tay mẹ dừng trong rá gạo. Mẹ nhìn tôi lâu, rồi mẹ khóc.

Mẹ ôm tôi, bảo bà thương mày nhất nhà, bà về thăm mày đấy, mày nhớ bà quá nên nằm mơ. Tôi bảo con không mơ, có vệt trầu ở hiên. Mẹ ra xem. Vệt trầu đã khô, thành màu nâu, lẫn với rêu gạch. Mẹ bảo trầu bà nhổ từ hồi còn khoẻ, hiên này chỗ nào chẳng có.

Tôi không cãi. Tôi đi học.

Cả ngày ở lớp tôi không nghe thầy giảng gì. Tôi chỉ nghĩ, tối nay bà có về nữa không. Và nếu bà về, tôi sẽ không nằm im. Tôi sẽ ra ngồi với bà.

* * *

Tối, mẹ thắp hương, khấn rất lâu. Tôi nghe được mấy câu, mẹ bảo bà có về thì về, thương cháu thì đừng làm nó sợ. Rồi mẹ tắt đèn, bảo tôi ngủ.

Tôi không ngủ. Tôi nằm nghiêng, mắt mở, nhìn ra khe cửa.

Ếch ngoài ao đang kêu thì thưa dần rồi tắt hẳn. Mùi trầu tới ngay sau đó, rồi tiếng bỏm bẻm.

Bà ngồi đó. Đúng chỗ cũ, đúng dáng cũ, lưng quay vào nhà, mặt ra cổng. Tôi ngồi dậy, rón rén đặt chân xuống đất. Gạch lạnh buốt.

Có tiếng chân ở gian giữa. Mẹ tôi. Mẹ cũng không ngủ được. Mẹ đứng ở cửa gian giữa, tay cầm đèn pin chưa bật, nhìn ra hiên. Nhìn thẳng vào chỗ bà ngồi. Nhìn lâu.

Rồi mẹ quay sang tôi, thấy tôi ngồi trên chõng, mắt mở trừng trừng. Mẹ hỏi nhỏ, giọng run.

"Mày nhìn gì thế?"

Tôi nhìn bà. Bà vẫn ngồi đó, cách mẹ tôi ba bước chân. Mẹ tôi nhìn xuyên qua bà, ra sân, ra cổng tre, rồi lại nhìn tôi. Trong mắt mẹ không có gì ngoài cái sân trống.

Ngoài hiên, bà nhổ một bãi trầu xuống gạch. Tôi nghe rõ tiếng. Mẹ tôi không nghe thấy gì.