Chương 2: Đèn không bắt lửa

Sáng hôm sau tôi dậy sớm hơn mọi khi. Ngọn đèn trên bàn đã tắt, bấc lụi gần hết, vợ tôi vặn từ lúc nào tôi không biết. Chai dầu còn một đốt ngón tay.

Tôi không ra đồng ngay. Tôi dắt trâu đi vòng qua xóm Giữa, lấy cớ sang nhà ông Bái mượn cái bừa răng sắt. Nhà tôi có bừa, Thắm biết, nhưng Thắm không hỏi.

Ông Bái hơn tôi mươi tuổi, hồi xưa làm đội trưởng đội sản xuất, giờ về già trông ao cá cho hợp tác. Người ông ấy to, tiếng nói to, cả xóm nghe. Sáng ấy tôi vào sân không nghe thấy tiếng gì. Bà Bái đang ngồi ở hè rửa cái bóng đèn. Bà lau cái bóng thuỷ tinh bằng giẻ, lau đi lau lại, mà cái bóng trong veo rồi.

Tôi hỏi ông ấy đâu. Bà hất cằm vào trong nhà.

Ông Bái ngồi trên phản, quay mặt vào vách. Lưng thẳng, hai tay đặt trên đùi. Tôi chào, ông không quay lại. Tôi gọi tên, ông không quay lại. Bà Bái nói với ra, giọng đều đều như kể chuyện người khác:

"Từ tối qua đấy. Đang ăn cơm thì đèn tắt. Tôi châm lại, châm ba lần không bắt. Ông ấy đứng dậy ra ngồi thế kia, tôi hỏi gì cũng không nói."

Tôi hỏi, thế đèn hết dầu à. Bà đưa cái đèn cho tôi. Dầu còn hơn nửa bầu, bấc mới thay hôm lĩnh dầu.

Tôi lấy bật lửa, bật, đưa vào bấc. Lửa bén lên một đốm xanh nhỏ, rồi rụt xuống như bị ai bóp. Tôi thử lần nữa. Lại thế. Bấc không hề ướt, tôi sờ thấy khô.

Bà Bái cầm lại cái đèn, lau tiếp.

"Tối qua tôi phải sang nhà cô Lụa xin lửa thắp đèn bão. Đèn bão cũng không cháy. Nhà này từ nay ăn cơm tối trong tối thôi."

Tôi mượn cái bừa, vác lên vai đi ra. Đến cổng, tôi ngoái lại. Ông Bái vẫn ngồi như thế. Tôi chợt nhớ, hồi ông ấy làm đội trưởng, ông ấy ngồi họp đội bao giờ cũng ngồi thẳng lưng như vậy. Ngồi để người ta phải nhìn mình. Giờ ông ngồi thẳng để không ai nhìn thấy mặt.

* * *

Tôi cày cả ngày ở đồng Mả Vòng mà đường cày cứ lệch. Con Mộng không chịu đi thẳng, cứ nghiêng về phía làng. Giữa trưa, bọn trẻ chăn trâu dồn trâu về gốc gạo nghỉ. Chúng nó trèo lên rễ cây, bẻ cành khô đánh nhau, chửi nhau ầm ĩ. Tôi tháo cày đi lại, hỏi thằng cu Tèo nhà ông Mõ:

"Chiều qua chúng mày thấy ai ngồi đây không?"

"Ai ngồi hả ông? Có ai đâu. Chiều qua cháu dắt trâu về sau cùng, còn mỗi đống rơm."

Tôi nhìn chỗ người kia ngồi tối qua. Rễ gạo nổi lên thành một cái hõm, trong hõm có ít rơm vụn, ải mục, chắc trẻ con lót ngồi. Không có dấu chân. Đất khô, chẳng in được gì. Tôi cúi xuống, đưa tay sờ nắm rơm. Rơm ướt.

Tôi lau tay vào quần, đi về chỗ cày.

* * *

Chiều ấy tôi tháo ách sớm hơn, trời còn sáng. Tôi định về đến nhà trước lúc làng lên đèn. Nhưng con Mộng không đi. Nó đứng giữa ruộng, mắt lừ lừ, tôi dắt thế nào cũng không nhấc chân. Đến khi mặt trời khuất sau luỹ tre xóm Bến, nó mới chịu bước. Nó đi chậm, dẫn tôi về đúng lúc làng lên đèn.

Người ấy đã ngồi đấy rồi.

Vẫn chỗ ấy, vẫn tư thế ấy, lưng dựa gốc gạo, mặt quay vào làng. Hôm nay tôi dừng xa hơn, chừng ba chục bước, đứng sau con trâu. Tôi tự bảo, cứ đứng xem. Xem người ta đếm cái gì.

Tay phải giơ lên. Nhà ông Bái. Nhà ông Bái tối, hôm nay không có đèn để tắt. Ngón tay vẫn dừng ở đấy một lúc, môi vẫn mấp máy, như người đếm lại cho chắc.

Rồi nhà bà Nhỡ, cũng tối. Rồi nhà ông giáo Thuần. Nhà ông giáo hôm nay có đèn, ông ấy vừa thắp. Ngón tay dừng. Đèn tắt.

Ngón tay dịch sang phải.

Nhà ông Mõ Cả ở xóm Bến, gần ao làng. Tôi biết nhà ấy vì thằng Tèo. Đèn nhà ấy đang sáng, trẻ con chạy qua chạy lại sau phên. Môi người kia mấp máy.

Đèn tắt. Tiếng trẻ con nhà ấy im bặt, như có ai bịt mồm.

Người ấy hạ tay. Bốn.

Tôi đứng sau con trâu, hai tay bấu vào cái ách. Người ấy không quay đầu lại phía tôi lần nào. Nhưng tôi có cảm giác rõ rệt là người ấy biết tôi đứng đây, và biết tôi đang đếm theo.

Tôi về nhà. Lại để đèn cháy. Thắm không hỏi nữa, chỉ lấy cái chai không đi sang hàng xóm xin thêm dầu.

Đêm ấy tôi nằm mà không ngủ. Nhà ông Bái, nhà bà Nhỡ, nhà ông giáo, nhà ông Mõ. Bốn nhà ở bốn góc làng, chẳng theo hàng lối gì. Vậy mà ngón tay kia đi thẳng từ nhà này sang nhà kia không lưỡng lự, như người đi quen đường, như người đã đi đúng con đường ấy một lần rồi.

Tôi nằm đếm theo trong đầu. Và tôi biết nhà thứ năm sẽ là nhà nào.