Chương 9: Mở thanh chắn cổng

Tối ấy khách về hết. Bà Slao ở lại, ngồi bên bếp nhà tôi, nhai trầu, kể bằng tiếng Tày, chậm và không ngừng.

Năm ấy mưa từ hai mươi tháng Bảy, ba ngày ba đêm không ngớt. Mẹ tôi gánh lợn xuống Tĩnh Túc bán lấy tiền trả lãi ngân hàng, rồi suối Khuổi Mạ lên, mẹ kẹt ở bờ bên kia. Thơm ở nội trú dưới huyện. Hoan ở nhà một mình, bụng đã tám tháng.

"Đêm hai mươi ba, tao nghe tiếng nó gọi. Mưa to thế mà vẫn nghe."

Hoan đau đẻ sớm. Cô châm một bó đuốc nứa, đội mưa ra cổng, định xuống dốc sang trạm xá. Ra đến cổng thì cô không đi được nữa. Bà Slao cầm đèn bão chạy sang, thấy cô ngồi tựa vào trụ đá bên trái, nửa người ngập trong vũng nước mưa lẫn bùn. Bó đuốc cô cắm vào khe đá, vẫn cháy.

"Ba thanh chắn nó vẫn cài nguyên. Nó không rút ra được. Đau quá rồi."

Bà Slao đỡ đứa bé ra ngay ở đó, cắt rốn bằng một mảnh cật nứa vót từ chính bó đuốc. Là con gái, khóc to. Hoan còn bế được con một lúc. Máu ra không cầm được. Đường xuống trạm xá thì nước đã ngập ngang ngực người.

"Gần sáng nó hỏi tao, pỉ Tuyền về chưa. Tao bảo sắp về rồi. Nó bảo, chuyện có con em chưa kịp nói với anh ấy, thế để em đứng đây đợi, anh ấy dặn về thì em ra cổng đón."

Bà Slao nhổ bã trầu vào bếp.

"Nói thế xong nó đi. Mắt vẫn nhìn xuống dốc."

Mẹ tôi ngồi ở góc bếp, nghe hết, rồi kể tiếp, giọng đều đều.

Lũ bốn ngày chưa rút, không ai khiêng được người chết qua suối sang bãi mộ của bản. Ông thầy tào Lục bảo người chết đẻ không được đưa qua giữa bản, chết ở đâu chôn ở đấy. Người ta đào ngay bên trong trụ cổng, chỗ luống gừng của cô. Đất nhão, đắp lên lại trôi, đàn ông trong bản phải xuống mép suối mò cuội trắng mang lên xếp đè cho mộ khỏi sạt.

Cổ tay Hoan sưng, không ai tháo được chiếc vòng cưới. Bó đuốc cháy dở cũng chôn theo cô.

Ông thầy tào làm lễ khóa ba thanh chắn. Ông bảo người chết đẻ hay quay lại tìm con. Khóa cổng thì hồn cô ở trong rào, không theo đứa bé đi được. Đứa bé đưa sang Khuổi Khon ngay khi nước rút. Mẹ con Sim vừa đẻ, có sữa, nuôi bộ Lìn suốt hai năm đầu.

"Mẻ định viết thư cho mày. Viết mấy lần, đốt mấy lần."

Giấy với ông Quế ghi bỏ ngang thì đền gấp đôi. Sổ nợ ngân hàng đứng tên mẹ. Nhưng mẹ bảo, cái mẹ sợ nhất là tôi. Mẹ sợ tôi về rồi ngồi bên ụ đá uống rượu cho đến chết, như mấy người đàn ông trong bản mất vợ.

Tết đầu tiên tôi về, mẹ đứng ở đầu cầu thang, thấy tôi ôm khoảng không giữa cổng. Đêm ấy mẹ nghe tôi nói chuyện với ai trong buồng đến khuya. Sáng ra mẹ đi gọi ông Lục.

"Thầy bảo nó chờ chồng. Thầy bảo mày đừng nói ra lúc nó đang đứng đấy, nó tủi, nó không đi được."

Tiền tôi gửi về, một nửa mẹ trả ngân hàng, một nửa gùi sang Khuổi Khon nuôi Lìn. Đôi vòng trẻ con mẹ mua ở chỗ ông Vần, một chiếc đeo cho Lìn, một chiếc mẹ chôn ở đầu ụ đá, để Hoan biết con còn sống.

Tôi lấy chiếc vòng bị bẻ cong trong túi áo ra. Tôi gọi Lìn lại, đeo vào cổ tay phải của nó. Vừa khít.

Ông thầy tào chọn ngày mười hai tháng Tám, suối đã cạn, để đưa Hoan sang nằm cạnh bố tôi trên đồi bãi mộ của bản.

Chiều hôm trước, ông Lục bảo tôi tự tay rút ba thanh chắn, rồi ông đốt cả ba ngay giữa ngõ. Rồi ông bảo tôi bế Lìn ra đứng ngoài ngõ, nhìn vào, như người đi xa về.

Trời sẩm. Sương xuống. Mùi nứa cháy từ đâu bốc lên, ngọt và khét.

Hoan đứng ở bậc đá, sau chỗ ba thanh chắn vừa bị rút đi. Áo chàm khô ráo, khăn chàm quấn đầu, tay cầm đuốc. Cô nhìn Lìn trong tay tôi rất lâu.

Lìn không sợ. Nó giơ cổ tay phải ra, chỉ vào chiếc vòng.

"Mẻ ơi."

Hoan bước qua bậc đá. Một bước. Lần đầu tiên chân cô chạm xuống đất ngõ. Cô đến sát chỗ tôi đứng, đưa tay lên vuốt tóc con bé. Tay cô ấm như tay người vừa ngồi bên bếp.

"Anh về rồi," tôi nói. "Anh về thật rồi."

Hoan cười. Cô không lấy vạt khăn che miệng. Cô cười như trong tấm ảnh trên vách. Rồi cô đặt bó đuốc vào tay tôi, quay người đi xuống dốc, đi về phía suối, phía đồi bãi mộ bên kia. Cô khuất ở khúc ngoặt cuối. Lần này không có đốm lửa nào đứng lại trên đầu dốc. Lửa ở trong tay tôi.

Sáng hôm sau người ta bốc mộ. Hài cốt cô nhỏ như của một đứa trẻ. Trên xương cổ tay trái là chiếc vòng cưới, đen kịt, gãy làm đôi đúng chỗ đường hoa mạ uốn qua mặt trong cổ tay. Vết gãy còn sáng trắng, như mới gãy hôm qua. Tôi tự tay tháo hai mảnh bạc ra rồi mới đặt cô vào tiểu sành.

Tôi không vào Kon Tum nữa. Nợ trả bằng nương ngô, đàn lợn, hết năm 2014. Mẹ tôi mất năm 2017, nằm cạnh Hoan trên đồi. Mẹ Hoan mất hai năm sau. Tôi không lấy ai nữa.

Hai mảnh vòng cưới, tôi bọc trong mảnh vải chàm, để trong cái hũ sành trên gác bếp, chỗ mẹ tôi ngày trước cất tiền.

Lìn năm nay hai mươi mốt tuổi, học cao đẳng sư phạm dưới thành phố. Cổng nhà tôi không còn thanh chắn. Tết vừa rồi nó về muộn, leo đến đầu dốc thì trời đã tối. Tôi đứng đợi ngoài ngõ, đúng chỗ người đi xa về vẫn đứng, tay cầm bó đuốc nứa.

Nó leo lên, ôm lấy tôi, thở hổn hển. Rồi nó ngoái lại nhìn xuống con dốc tối.

"Bố ơi, ở khúc ngoặt cuối có ai cầm đuốc đứng soi cho con một đoạn. Con cứ tưởng bố xuống tận đấy đón con."