Chương 8: Mâm giỗ giữa trưa

Cổng nhà tôi mở. Ba thanh chắn được rút ra, dựng dựa vào trụ đá, như mỗi lần nhà có cỗ. Trong sân trải mấy tấm phên nứa, người ngồi kín. Tôi nhận ra bà Slao, vợ anh Dìn, mấy ông già đầu bản. Thầy tào Lục ngồi trên sàn trước gian thờ, áo dài đen, mũ vải, tay rung chuông, miệng đọc một bài cúng dài bằng giọng mũi.

Tôi đứng ở giữa cổng, ba lô trên vai, tay cầm túi áo mới.

Thằng Pó, giờ đã mười lăm tuổi, cao lêu nghêu, là người đầu tiên thấy tôi. Nó đang bưng một mâm xôi từ bếp ra. Nó dừng lại, rồi cái mâm trong tay nó nghiêng đi. Mấy người ngồi gần quay ra. Rồi cả sân quay ra. Tiếng nói chuyện tắt dần, chỉ còn tiếng chuông của ông thầy tào. Đến lúc tôi bước vào sân, tiếng chuông cũng tắt.

Mẹ tôi đứng ở đầu cầu thang, tay bưng một bát rượu. Bát rượu rơi. Tôi nghe tiếng nó vỡ trên bậc đá, rõ như tiếng chiếc vòng vỡ trong tay tôi đêm sương năm nào.

Tôi đi lên cầu thang. Không ai cản. Gian thờ nhà tôi ở chính giữa, sát vách hậu. Bàn thờ tổ tiên vẫn như cũ, bát hương, cây đèn dầu, ảnh bố tôi chụp năm bốn mươi tuổi. Bên cạnh, thấp hơn một chút, có một tấm ván mới đóng thêm vào vách.

Trên tấm ván là ảnh Hoan.

Tấm ảnh ông thợ ảnh dưới thị xã chụp ở hội lồng tồng năm 2004, tôi trả năm nghìn đồng, phóng ra bằng bàn tay. Hoan quấn khăn chàm, đứng cạnh cây nêu, không lấy vạt khăn che miệng như mọi khi. Cô cười hết cỡ, thấy cả răng. Ngày chụp, tôi đứng sau lưng ông thợ ảnh, làm mặt hề cho cô cười.

Dưới ảnh là bát hương, một đĩa xôi, một bát cơm có quả trứng luộc. Dựa vào vách là một bó đuốc nứa mới, chưa đốt. Và một tờ giấy đỏ viết chữ Nôm Tày mà tôi không đọc được, chỉ đọc được mấy con số. Một chín tám bốn. Hai không không năm.

Tôi quay lại. Sau lưng tôi, mẹ đã quỳ xuống sàn. Thơm quỳ cạnh mẹ. Đứa em gái tôi giờ đã hai mươi tuổi, đã có chồng ở bản dưới, mặt đẫm nước mắt.

"Anh ơi. Chị Hoan mất rồi."

Tôi không nghe rõ. Tôi nghe như tiếng nước suối chảy rất xa.

"Chị mất từ mùa lũ năm anh mới đi. Hôm nay là giỗ chị. Giỗ thứ sáu."

Tôi nói không phải. Tôi nói, Tết năm kia anh còn nắm tay chị ấy. Mùa gặt năm trước nữa, chị ấy đứng ở cổng, gấu váy ướt, anh còn hỏi chị ấy lội đâu. Tết đầu tiên anh về, chị ấy xới cơm cho anh ăn, ngồi bên bếp nhìn anh ăn. Thơm lắc đầu, lắc mãi.

"Bữa ấy mẻ xới cơm cho anh. Anh cứ cảm ơn chị Hoan, cảm ơn vào chỗ không có ai. Mẻ phải ra cửa bếp đứng khóc. Năm nào anh về em cũng thấy anh đứng ở cổng nói chuyện một mình, tay chìa qua thanh chắn."

Tôi nhớ đến câu mẹ hỏi ở đầu cầu thang tối hôm ấy. Mày về có một mình à. Tôi nhớ con chó vàng chui xuống gầm sàn. Tôi nhớ thằng Pó hỏi chú đứng ở cổng nói chuyện với ai. Tôi nhớ những sáng Tết mẹ bảo nó lên nương rồi, khi không ai trong bản lên nương.

Mẹ bò đến chỗ tôi, nắm lấy ống quần tôi, ngẩng mặt lên. Tóc mẹ bạc trắng. Tôi đi có mấy năm mà mẹ già như người bảy mươi.

"Mẻ có tội với mày. Mẻ có tội với nó."

Tôi hỏi mẹ, Hoan nằm ở đâu.

Mẹ không nói được. Mẹ giơ tay chỉ ra ngoài cửa sàn, chỉ xuống phía cổng. Chỉ vào cái ụ đá phủ rêu cạnh trụ cổng bên trái, nơi ngày trước là luống gừng của Hoan. Cái ụ đá mẹ bảo là đá nương nhặt về để xếp rào. Đầu ụ có ống nứa cắm hương, hôm nay hương đang cháy, khói bay lên thẳng tắp trong nắng trưa.

Sáu năm. Ba lần về. Ba lần tôi đi qua nó, không lần nào tôi dừng lại.

Tôi không nhớ mình đi xuống cầu thang thế nào. Tôi chỉ nhớ mình đã quỳ bên ụ đá, đặt hai bàn tay lên mấy hòn cuội trắng, đúng chỗ đêm sương năm nào tôi đã thọc tay vào đến cổ tay. Đá nóng hổi vì nắng. Bên dưới, tôi biết, là cái lạnh của nước nguồn.

Có tiếng chân sau lưng. Mẹ Hoan đứng đó. Bà đã nhìn thấy tôi từ lúc tôi bước vào cổng, mà không nói gì. Bà dắt theo con bé Lìn, giờ đã sáu tuổi, cao đến ngang thắt lưng tôi, mặc áo chàm mới, cổ tay trái vẫn đeo chiếc vòng nhỏ.

Bà đẩy nhẹ con bé về phía tôi.

"Ra chào bố mày đi."

Con bé nhìn tôi rụt rè. Nó không lấy ống tay áo che miệng nữa, nó không cười. Nó nhìn tôi, rồi nhìn ra phía ngoài cổng, nhìn xuống con dốc, như nhìn một con đường nó đã thuộc từ lâu.

"Bố về rồi à?"

Giọng nó trong, rất khẽ, khẽ như sợ người khác nghe. Rồi nó kéo tay áo tôi, nói tiếp, như kể một chuyện ai cũng biết.

"Mẻ con bảo, bao giờ bố về thật thì mẻ ra cổng đón."

Bên cạnh tôi, mẹ Hoan rùng mình. Bà ôm lấy vai con bé, giọng run run.

"Nó nói câu ấy từ hồi mới biết nói. Không ai dạy nó."