Chương 1: Mảnh vườn bỏ không

Làng tôi là làng Mộc Hạ, xã An Quế, nằm trong một khúc đê nhỏ của huyện Quế Võ, Bắc Ninh. Đầu làng có đình, cuối làng có cái ao sen người ta thả cá trắm. Giữa làng, sau lưng đình, có một mảnh vườn bỏ không gần ba sào. Người làng gọi là vườn Cả, vì đấy là đất hương hoả của chi trưởng họ Đỗ nhà tôi.

Ông bà nội tôi sống ở đấy cả đời. Nhà cũ đổ từ trước khi tôi đẻ, chỉ còn cái nền bếp lát gạch chỉ, một cây nhãn già và cái giếng khơi đã lấp nửa. Tôi lớn lên ở ngôi nhà cấp bốn bố mẹ tôi dựng ở ngõ trên, cách vườn Cả chưa đầy trăm bước. Ngày nào đi học tôi cũng đi qua cái vườn ấy.

Năm 2012 tôi hai mươi tư tuổi, làm kỹ thuật viên bảo trì máy ở khu công nghiệp gần nhà. Em gái tôi là Ngọc đang học cao đẳng trên Hà Nội. Bố tôi năm mươi hai, hồi trẻ đi làm thợ gò đồng ở bên Đại Bái mười mấy năm, giờ về nhà làm ruộng và nuôi lợn. Tay bố to, các đầu ngón chai sần, có vết sẹo nhỏ như vảy cá ở mu bàn tay trái do búa gò trượt.

Nhà cấp bốn ở ngõ trên thấp và ẩm. Mùa nồm thì tường chảy nước, mùa mưa thì sân ngập đến mắt cá. Mẹ tôi nói từ năm tôi mười tuổi rằng phải xây nhà mới. Mà muốn xây thì chỉ có vườn Cả là đất rộng, đất cao, đất của nhà mình.

Bố tôi lần nào cũng gạt đi.

* * *

Hồi nhỏ, tôi với bọn trẻ trong xóm hay vào vườn Cả bắt châu chấu, trèo nhãn. Có một chỗ chúng tôi không bao giờ chơi. Đấy là một khoảnh đất tròn, rộng chừng cái nong phơi thóc, nằm sát cạnh nền bếp cũ. Cả vườn cỏ gà mọc dày đến bắp chân, riêng khoảnh ấy đất trơ ra, trắng bợt như tro, mưa xong vẫn khô.

Thằng Quyết nhà bên bảo dưới ấy có người chết. Tôi không tin. Nhưng tôi để ý một điều mà đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ rõ. Bố tôi vào vườn Cả hái nhãn, tỉa cành, lần nào cũng đi vòng qua khoảnh đất trọc ấy. Không phải đi tránh tình cờ. Bố đi hẳn một vòng cung, chân không bao giờ chạm mép đất trắng.

Có lần tôi hỏi. Bố bảo chỗ ấy ngày trước là hố tro bếp, đất xấu, giẫm vào thì lấm chân. Rồi bố quay đi chẻ củi, không nói thêm câu nào.

* * *

Đầu năm 2012, mẹ tôi quyết. Nhà mình gom được hơn hai trăm triệu, tiền tôi đi làm mấy năm, tiền bán hai lứa lợn, tiền mẹ chơi họ. Mẹ đặt tiền lên mâm cơm, nói với bố như nói với người ngoài.

"Ông không xây thì tôi xây. Đất ấy là đất thầy u để lại, không phải đất ăn trộm của ai."

Bố tôi đặt bát xuống. Tôi nhớ tiếng cái bát sứ chạm mặt mâm nhôm, khẽ thôi mà cả nhà im. Bố nhìn ra cửa, nhìn mãi về phía vườn Cả tuy từ chỗ ấy chẳng nhìn thấy gì ngoài bức tường rêu.

"Đất ấy ẩm. Xây lên rồi lại khổ."

"Đất ấy cao nhất làng, ông đừng nói lấy được."

Hôm sau mẹ đi mời thầy xem ngày. Bố không ngăn nữa, nhưng ba tối liền bố ngồi ngoài hiên đến khuya, hút hết bao Vinataba này sang bao khác. Tôi dậy đi tiểu, thấy đốm lửa thuốc lập loè ngoài sân, chẳng thấy mặt bố.

* * *

Lễ động thổ làm vào một sáng giữa tháng Ba, trời mù sương, mưa bụi rây rây. Mâm lễ đặt trên cái bàn gỗ kê giữa vườn: gà luộc, xôi, một đĩa muối gạo, ba chén rượu, chồng vàng mã. Anh Thịnh thợ cả, người xóm Đông, mang theo cuộn dây và túi vôi bột để rắc móng.

Ông thầy cúng xong thì bố tôi phải cầm cuốc bổ nhát đầu tiên. Bố bổ ở góc vườn phía đông, xa khoảnh đất trọc nhất có thể. Ông thầy nhíu mày, bảo hướng ấy không phải hướng đã chọn. Bố nói tay mình, đất mình, bổ đâu chẳng được. Giọng bố khàn khàn như người vừa ốm dậy.

Rồi đến lúc hoá vàng. Mẹ tôi châm lửa vào chồng vàng mã đặt trong cái chậu nhôm méo. Lửa bén nhanh vì giấy khô. Khói bốc lên, bị sương đè xuống, lan là là trên mặt cỏ.

Tôi ngửi thấy một mùi lạ trong khói.

Không phải mùi giấy cháy. Nó khét và hăng, gắt ở cuống họng, kiểu mùi khi người ta vô ý để tóc chạm vào ngọn đèn dầu. Mẹ tôi đưa tay lên mũi, quay sang hỏi anh Thịnh có ai đốt cái gì không. Anh Thịnh lắc đầu, cười, bảo chắc giấy vàng mã bây giờ làm bằng đủ thứ.

Bố tôi đứng ngay cạnh chậu lửa. Tôi thấy bố đưa tay lên sờ đầu mình, sờ chậm, như người vừa bị ai giật tóc từ phía sau.

* * *

Buổi chiều, anh Thịnh căng dây, rắc vôi đánh dấu móng. Nhà mới dự tính ba gian, mặt quay về hướng nam, gian giữa làm phòng khách, hai bên là buồng ngủ. Anh đo đạc rất cẩn thận, đi đi lại lại giữa vườn, miệng lẩm nhẩm số.

Tôi đứng xem với bố. Đến lúc anh Thịnh rắc xong đường vôi cuối cùng, cả hai bố con cùng nhìn thấy.

Đường móng tường giữa của phòng khách chạy thẳng qua chính giữa khoảnh đất trọc. Vạch vôi trắng nằm trên nền đất trắng, gần như lẫn vào nhau.

Bố tôi bảo anh Thịnh dịch móng đi nửa mét. Anh Thịnh nói dịch thì lệch hết bản vẽ, phải tính lại cột, tính lại dầm. Bố không cãi. Bố chỉ đứng đấy nhìn khoảnh đất trọc lâu lắm, rồi lần đầu tiên trong đời tôi, bố bước một chân lên mép đất trắng.

Bố rụt chân lại ngay. Như vừa giẫm phải nước sôi.