Chương 1: Trâu không chịu ra bãi

Tôi tên Hiếu, quê Mộ Đức, Quảng Ngãi. Năm 2003 tôi học xong trung cấp lâm nghiệp, xin lên Kon Tum. Rồi tôi bị đẩy dần lên tận trạm kiểm lâm Đăk Rơ Wa, một căn nhà cấp bốn mái tôn nằm cuối con đường đất đỏ của một xã giáp biên Đăk Glei. Từ trạm đi bộ nửa tiếng là tới làng Kon Rơ Pang của người Xơ Đăng. Đi thêm một buổi nữa là tới đất Lào.

Mùa khô năm 2012 tôi ba mươi lăm tuổi. Vợ con tôi ở dưới Đăk Tô, tháng về một lần. Ở trạm chỉ có tôi và A Tuấn, hai mươi sáu tuổi, người Kon Rơ Pang, học kiểm lâm dưới Buôn Ma Thuột về. Tuấn ít nói, đi rừng nhẹ như con mang. Nó đọc dấu thú giỏi hơn tôi, nhưng chưa bao giờ nói ra điều đó.

Rừng quanh trạm phần lớn là rừng khộp. Người dưới xuôi lên không quen sẽ thấy nó như rừng chết. Tháng Hai, cây khộp trụi gần hết lá, thân cong queo, vỏ nứt như da người già. Lá rụng to bằng cái quạt mo, khô giòn, phủ dày trên nền đất đỏ. Đi một bước là kêu rắc một tiếng, nên ở rừng khộp mùa khô, không ai đi được mà người khác không nghe.

Sáng hôm ấy trưởng thôn A Thươi đạp xe xuống trạm. Ông dựng xe vào gốc me, không vào nhà, đứng ngoài hiên mà nói.

"Trâu làng không chịu ra bãi. Ba ngày rồi. Đánh nó, nó cũng không đi."

Tôi hỏi bãi nào. Ông chỉ tay về phía tây, chỗ suối Đăk Wơ chảy qua rìa rừng khộp. Mùa khô bãi đó còn chút cỏ non dọc mé suối, trâu cả làng thả ở đó. Tôi nói chắc có hổ hay báo về. Ông lắc đầu.

"Không phải con cọp. Bà đi qua."

Tôi hỏi bà nào. A Thươi nhìn A Tuấn đang ngồi vá lốp xe trong sân. Tuấn không ngẩng lên. Trưởng thôn nói thằng Y Đêl, con nhà Y Hlai, đi tìm trâu lạc tối hôm kia, thấy một người đàn bà đi qua rừng khộp. Cao lắm. Cao hơn mái nhà rông. Đi không có tiếng.

"Lá khô vậy mà không có tiếng," ông nói, rồi lặp lại, như để tôi nhớ. "Không có tiếng."

Tôi ghi vào sổ trực cho có. Ở trạm chín năm, tôi đã nghe đủ chuyện ma rừng của người làng. Có con ma đi lấy lửa, có con ma đứng gốc cây kơ nia, có hồn người chết đuối ở thác. Thường thì sau mỗi chuyện ma là một con thú lớn, một vụ trộm gỗ, hay một người say rượu. Tôi nói với A Thươi chiều nay tôi với Tuấn ra bãi xem.

Trưởng thôn đi rồi, Tuấn vẫn ngồi đó, cái săm xe ngâm trong chậu nước, bọt khí sủi lên mà nó không lấy tay bịt lại.

Chiều, hai anh em xách dao, đeo bi đông, đi bộ ra suối. Đăk Wơ mùa này chỉ còn lại những vũng nước đọng giữa lòng đá, nối nhau bằng một dòng nhỏ bằng ngón tay. Hai bờ là cát trắng, sỏi, và lớp bùn đã nứt thành từng mảng như mai rùa. Bãi cỏ dọc mé suối còn xanh. Phân trâu khô cũ rải rác. Không có dấu trâu mới.

Tuấn đi trước. Đến khúc suối cong, nó dừng lại, ngồi xổm.

Ở giữa một mảng bùn còn ẩm có một vết lõm. Tròn. Tròn đều như ai lấy cái nia úp xuống rồi ấn thật mạnh. Tôi đặt cái nón tai bèo của mình bên cạnh để so, vết ấy rộng gấp đôi vành nón.

Lòng vết phẳng, có những đường vân nứt nhỏ chằng chịt như mặt ruộng khô. Không có ngón. Không có móng. Bùn bị nén sâu chừng hai đốt tay.

Tôi nói đùa có khi ai lăn cái thùng phuy qua đây. Tuấn không cười.

Cách đó mấy bước chân dài, lại một vết nữa. Rồi một vết nữa. Một hàng vết tròn băng qua lòng suối, leo lên bờ cát bên kia, đi vào rừng khộp. Khoảng cách giữa hai vết bằng một sải tay tôi. Người nào bước dài như vậy thì phải cao tới đâu.

Tôi nhìn Tuấn. Nó đang nhìn hàng vết với một vẻ mặt tôi chưa thấy bao giờ. Không phải sợ. Giống người đi xa về, nhìn thấy cái ngõ nhà mình.

"Em biết cái gì không," tôi hỏi.

Tuấn đứng dậy, phủi tay vào quần.

"Không biết. Anh đừng kêu tên. Ở đây đừng kêu gì hết."

Nói rồi nó quay đi, đi ngược về phía trạm, không chờ tôi.

Tôi đứng lại một mình bên vũng nước. Gió chiều bắt đầu thổi từ phía Lào sang, lá khộp khô trên cao va vào nhau kêu xào xạc như giấy. Tôi cúi xuống vốc nước rửa mặt cho đỡ nóng, đưa lên gần mũi thì khựng lại.

Nước có mùi tanh. Không phải mùi tanh của cá hay của bùn. Mùi sắt gỉ, mùi ngọt lợ. Mùi của chậu nước người ta rửa thịt.

Tôi nhìn xuống vũng. Nước trong, thấy cả đáy sỏi. Không có xác con gì. Tôi đi dọc lòng suối thêm một đoạn, ngửi từng vũng. Vũng nào cũng vậy. Càng lên phía thượng nguồn, mùi càng nặng.

Lúc tôi về tới trạm, trời đã nhá nhem. Tuấn đã nấu cơm, đã tắm, ngồi trên bậc hiên. Tôi kể chuyện nước suối. Nó gật, như chuyện đó nó biết từ trước.

Tối đó tôi ngủ không yên. Gần sáng, tôi nghe tiếng trâu từ trên làng vọng xuống, không phải tiếng một con. Cả đàn rống lên cùng lúc, dài và khản, rồi im bặt, như có ai bóp cổ cả đàn một lượt.