Chương 1: Mùa nước lên

Nhà tôi ở ấp Gò Tràm, một xã nằm sâu trong huyện Tam Nông, Đồng Tháp. Mùa khô thì ruộng nứt chân chim, đi bộ ra chợ xã mất gần tiếng đồng hồ. Tới tháng Tám âm lịch nước từ trên nguồn đổ về, cả cánh đồng biến thành một mặt nước bằng phẳng chạy tới chân trời. Người ta gọi là mùa nước nổi. Con nít ở xóm tôi lớn lên trên xuồng nhiều hơn trên đất.

Năm 2001 tôi mười bốn tuổi, học lớp tám ở trường cấp hai ngoài chợ xã. Em trai tôi là thằng Tí, tám tuổi, học lớp ba ở điểm trường ấp Kinh Ngang, cách trường tôi một con lộ đất. Hai chị em đi chung một chiếc xuồng. Tôi chèo, nó ngồi mũi, ôm cặp.

Chiếc xuồng là xuồng ba lá của tía tôi đóng hồi tôi còn nhỏ. Tía mất năm 1999, bệnh gan, nằm ở bệnh viện tỉnh hai tháng rồi đưa về. Năm sau má tôi đi bước nữa với dượng Bảy, thợ mộc ở ấp trên. Dượng ít nói, tay chân lúc nào cũng có mùi dầu chai với mạt cưa.

* * *

Đường xuồng đi học không có trên bản đồ nào. Từ bến sau nhà, tôi chèo thẳng ra đồng, nhắm hàng bạch đàn ở bờ kênh xa làm mốc. Hai bên là ngọn lúa ma, ngọn cỏ năn ló lên khỏi mặt nước, có chỗ chỉ còn nước trơn láng như mặt kiếng. Đi chừng nửa tiếng thì ngang gốc gáo.

Gốc gáo là một cây gáo vàng già, mọc trên cái gò nhỏ giữa đồng. Mùa khô người ta cột trâu ở đó. Mùa nước thì nước lấp hết gò, chỉ còn thân cây đứng trơ, rễ ngoằn ngoèo dưới mặt nước, mấy nhánh trên cao xoè ra như cái dù rách. Qua khỏi gốc gáo chừng mười lăm phút nữa là tới lộ đất, cột xuồng dưới gốc me, hai chị em lội lên.

Người lớn trong xóm dặn con nít chèo ngang gốc gáo thì chèo nhanh, đừng ngó xuống nước. Không ai nói vì sao. Tôi cũng không hỏi. Mùa nước năm nào cũng có người dặn một điều gì đó.

* * *

Sáng nào cũng vậy. Má dậy nấu cơm, gói cho hai chị em hai vắt cơm trong lá chuối với cục muối tiêu. Dượng Bảy ra bến trước, lật chiếc xuồng đang úp trên hai khúc cây, đẩy xuống nước, cột dây. Tôi tát nước, kê tấm ván cho thằng Tí ngồi, rồi kêu nó.

Có một chuyện tôi để ý từ đầu mùa nước. Sáng nào dưới sạp mũi, ngay chỗ thằng Tí ngồi, cũng có một vũng nước nhỏ. Không nhiều, chừng một gáo dừa. Chỗ khác trong lòng xuồng khô rang, riêng chỗ đó đọng nước, trong veo, mát lạnh.

Tôi hỏi dượng. Dượng nói xuồng cũ, ván mũi mỏng, nước rịn qua đường mộng. Dượng nói để bữa nào rảnh dượng trét lại.

Tôi tát vũng nước ra sông. Bữa sau nó lại có. Không lớn thêm, không nhỏ đi. Chỉ một gáo dừa, đúng chỗ đó.

* * *

Tối nào má cũng thắp đèn cầy trên bàn thờ tía. Đèn cầy đỏ, loại mua ngoài chợ một chục một bó. Cháy tới gần hết thì sáp chảy xuống cái dĩa nhôm, nguội lại thành từng vũng đỏ. Má cạy sáp ra, bỏ vô một cái lon sữa bò để trên góc bàn thờ. Bà nội dạy má vậy, nói sáp cúng không được vứt, để dành đổ đèn mới thắp lại.

Tháng đó má phàn nàn hai lần. Má nói lon sáp sao hổng thấy đầy. Má nói chắc chuột tha. Không ai trả lời má. Dượng ngồi ngoài hiên vót mộng, tôi ngồi giảng bài cho thằng Tí dưới ngọn đèn dầu.

"Chuột gì ăn sáp, má."

Thằng Tí nói rồi cười. Má cũng cười. Đó là lần cuối tôi nghe má cười cái kiểu đó.

* * *

Bữa thứ Năm của tuần đầu tháng Chín, trời có mây thấp, nước đứng yên không gợn. Tôi chèo ra tới gốc gáo thì thấy một chuyện lạ.

Nước quanh gốc gáo ấm.

Nước nổi mùa đó lạnh, nhất là buổi sáng. Thò tay xuống là buốt tới cùi chỏ. Vậy mà chèo vô khúc gốc gáo, cái mái chèo trong tay tôi như nhúng vô thau nước phơi nắng từ trưa. Tôi rút tay lên coi, không thấy gì, nhúng xuống lại, vẫn ấm. Một vùng ấm chừng mười sải tay, tròn quanh gốc cây.

Rồi tôi ngửi thấy mùi phấn.

Mùi phấn viết bảng. Thứ mùi khô, bột, hơi chua, mà đứa học trò nào cũng biết. Mùi đó không có chỗ đứng giữa đồng nước, nơi chỉ có mùi bùn non, mùi lúa ma ngâm lâu ngày, mùi cá linh. Vậy mà nó ở đó, lởn vởn ngay trên mặt nước, đậm tới mức tôi hắt hơi.

Thằng Tí quay lại ngó tôi. Nó đưa tay chùi mũi.

"Chị Hai, sao ở đây có mùi lớp học."

Tôi biểu nó ngồi yên. Tôi chèo nhanh như người lớn dặn, không ngó xuống nước. Ra khỏi khúc gốc gáo, nước lạnh trở lại, mùi phấn mất. Tôi nghĩ chắc ghe ai chở phấn ngang đây bị đổ, hay mình tưởng tượng.

* * *

Bữa đó đi học về, tới gần bến nhà, thằng Tí ngồi trên mũi bỗng rụt chân lên sạp. Nó ngồi co hai gối, hai tay ôm cặp, mặt trắng bệch.

Tôi hỏi nó sao. Nó không nói. Tôi cột xuồng, dắt nó lên bờ, nó mới nói, nhỏ xíu, như sợ ai nghe:

"Hồi nãy ngang gốc gáo, có ai ở dưới rờ chưn em."

Tôi hỏi rờ sao. Nó nói qua cái lỗ. Tôi hỏi lỗ nào. Nó chỉ tay xuống chỗ dưới sạp mũi, chỗ vũng nước đọng mỗi sáng, rồi lắc đầu, nói không biết, nói em giỡn đó, rồi chạy vô nhà.

Tôi quay lại xuồng. Tôi quỳ xuống, rờ tay vào chỗ dưới sạp. Ván khô, trơn, không có lỗ nào. Chỉ có một vệt gì đó hơi dẻo dính vô ngón tay tôi, màu đo đỏ, như sáp. Tôi chùi vô quần.

Sáng hôm sau vũng nước vẫn ở đó. Lần này nó hơi ấm.