Chương 10: Dòng đính chính

Tôi viết tờ đính chính ngay đêm ấy, dưới ngọn đèn bàn, ông Lự ngồi cạnh đọc cho tôi từng con số.

Số thóc bốn nghìn một trăm bảy mươi cân ghi thiếu tại biên bản kiểm kê ngày 14 tháng 12 năm 1978 thực tế không mất. Số thóc ấy đã xuất cứu đói ba đợt cho hai trăm mười hai hộ xã viên theo lệnh của chủ nhiệm, có danh sách ký nhận kèm theo. Thủ kho Phạm Thị Nhàn không chiếm dụng hạt nào. Hộ thủ kho không nhận phần.

Bên dưới, tôi kẻ hai trăm mười hai dòng, mỗi dòng một tên chủ hộ, theo đúng thứ tự trong danh sách của chị.

Sáng hôm sau, người đầu tiên đến kho là mệ Thoan. Mệ đi bộ từ ngã ba lên, chống cái gậy tre, áo dài nâu cài khuy tận cổ như đi đám giỗ. Mệ không nói gì. Mệ hà hơi vào đầu ngón tay trỏ, chấm vào hộp mực dấu tôi mượn của uỷ ban, ấn xuống dòng thứ mười chín.

Rồi mệ đứng trước cái bàn tính, chắp tay vái ba vái.

Chiều ấy mệ ra quán, nói với từng người khách. Sang ngày thứ ba thì người ta bắt đầu tự tìm đến. Những ông bà đã bảy tám chục tuổi. Những người con, người cháu đứng tên thay cho cha mẹ đã mất. Có người khóc. Có người ký xong thì đi ra luôn, không nhìn ai. Có một ông già đóng sập cửa vào mặt ông Lự, hai hôm sau tự cầm cái mũ cối đến kho, ký, rồi ngồi ở bậc thềm hút hết một điếu thuốc mới về.

Mỗi sáng, cái bàn tính trên tường lại đổi số. Hai trăm mười hai. Một trăm tám mươi. Chín mươi bảy. Ông Lự không gạt nó nữa. Sáng nào ông cũng vào đứng đọc, rồi đi lấy cuốn danh sách xem còn nhà nào.

Đến ngày thứ bốn mươi mốt, bàn tính chỉ còn một hạt ở hàng đơn vị.

Dòng còn trống là dòng thứ hai. Phan Văn Khoát, chủ nhiệm.

Đêm ấy ông Tạo đến. Ông đi một mình, không đèn, đẩy cửa kho lúc tôi đã tắt đèn. Ông đứng nhìn cái bàn tính dưới ánh đèn pin tôi rọi lên, nhìn cái hạt độc nhất nằm ở hàng cuối.

Ông ngồi xuống ghế. Lâu lắm ông mới nói.

"Năm nớ tau mười lăm tuổi. Tau gánh thúng cho bố tau đi lấy thóc. Đêm họp xong, bố tau về ngồi ngoài hè tới sáng. Rồi nghe tin ả, bố tau không ăn được ba ngày."

Ông lấy bút ký vào dòng thứ hai, nét ngang dài, giống hệt chữ ký trên tờ biên bản đánh máy. Rồi ông móc trong cặp ra con dấu uỷ ban, hà hơi, đóng lên góc tờ đính chính. Màu đỏ tươi đè lên đúng chỗ chữ ký kế toán năm xưa bị chuột gặm.

"Eng đóng vô sổ. Đóng cho chắc."

Tôi lấy kim chỉ khâu tờ đính chính và những tờ danh sách vào lại gáy quyển sổ năm 1978, đúng những lỗ kim cũ. Ông Lự giữ sổ cho tôi khâu. Tay ông không run nữa.

Đó là đêm cuối cùng tôi nghe tiếng bàn tính trong kho.

Mùi thóc lên một lần, dịu, như mùi sân phơi lúc người ta đã cào thóc vào bao. Tiếng gẩy chạy một lượt dài, đều, không vấp, hai trăm mười hai loạt, tôi không cần đếm cũng biết. Rồi dừng. Không có tiếng gạt. Không có tiếng thở ra.

Sáng ra, hạt nào trên bàn tính cũng nằm yên ở dưới, thẳng hàng. Quyển sổ mở ở trang đính chính. Trên trang ấy có năm hạt gạo trắng, đã bóc vỏ, xếp thành một hàng.

Ông Lự nhìn năm hạt gạo ấy rất lâu. Rồi ông nói với tôi cái điều mà chỉ người cùng giữ một quyển sổ với chị mới biết. Hồi ấy chị soát xong trang nào, thấy khớp, thì đặt năm hạt thóc lên trang đó trước khi ký, cho người sau biết trang ấy đã kiểm. Năm hạt thóc trên bàn tôi hôm đầu tháng là chị đang soát người kế toán mới. Năm hạt trên dòng bị cạo là chị chỉ cho tôi dòng nào mới đúng.

"Chừ thì ả xay thành gạo rồi," ông nói. "Xong rồi."

Mùa xuân năm sau, ông Lự xin xã cho cải táng mộ chị từ bãi cát ngoài rìa, nơi người ta chôn người chết oan chết dại, vào nghĩa trang xã. Ông Tạo ký giấy, ra tận nơi đứng thắp hương. Ông Lự mất vào mùa đông năm 2005, nằm cạnh chị. Ông dặn để lại cho tôi cái bàn tính to và đôi dép nhựa. Đôi dép tôi đặt vào mộ chị hôm đưa ông đi.

Mệ Thoan mất năm 2010. Ông Tạo về hưu, Tết nào cũng ra thắp hương ở hai ngôi mộ ấy trước khi ra mộ bố mình. Cái kho thóc bị dỡ năm 2012 để xây nhà văn hoá mới. Quyển sổ năm 1978, có tờ đính chính đóng dấu đỏ, giờ nằm trong kho lưu trữ của huyện.

Tôi vẫn làm kế toán xã Cồn Mây. Tôi lấy vợ người xóm Bãi.

Cái bàn tính to treo trong phòng tôi ở trụ sở mới. Thanh tre hàng thứ năm vẫn gãy, tôi chưa bao giờ thay. Nó không gẩy nữa.

Chỉ có điều này. Mỗi năm đến kỳ quyết toán, nếu sổ của tôi lệch dù chỉ vài nghìn đồng, thì cả tuần ấy, căn phòng có máy lạnh đóng kín cửa của tôi thơm mùi thóc mới phơi. Cho đến khi tôi tìm ra chỗ sai.