Chương 3: Tấm bằng trong tủ kính

Tôi nghe đi nghe lại cái nốt cuối ấy đến khi trời sáng. Giọng con gái, trẻ, hơi khàn như người vừa khóc xong. Sáng ra tôi xoá bản ghi. Tối hôm sau tôi lại mở thùng rác của máy để khôi phục nó. Tôi không biết vì sao. Có lẽ vì tôi thấy xoá đi là có lỗi với ai đó.

Tuần ấy nhà trường bắt đầu chuẩn bị lễ kỷ niệm năm mươi năm. Thầy Khiêm giao cho tôi và cô Thoa dọn lại phòng truyền thống ở tầng một dãy mới, lau tủ kính, xếp lại cờ, ảnh, bằng khen. Cô Thoa phụ trách viết lời thuyết minh, tôi phụ trách phần văn nghệ trong ảnh tư liệu.

Phòng truyền thống có mùi long não và giấy cũ. Tủ kính dài chạy dọc một bức tường, bên trong là cờ thi đua, cúp nhựa mạ vàng, ảnh đen trắng các khoá học sinh đầu tiên ngồi trên đê. Tôi lau từng ngăn. Đến ngăn thứ ba từ trái sang, tôi dừng tay.

Một tấm bằng đóng khung gỗ, giấy đã ố vàng ở mép. Giải Nhất cuộc thi sáng tác ca khúc về quê hương của tỉnh, năm 1999. Ca khúc "Lời ru bên sông". Tác giả Vũ Đình Khiêm, giáo viên âm nhạc. Kẹp cạnh tấm bằng là một bản nhạc in rô-nê-ô, chữ nốt hơi nhoè, có chữ ký của thầy ở góc.

Tôi mở cửa tủ, lấy bản nhạc ra. Tay tôi run đến mức phải đặt nó xuống mặt bàn mới đọc được.

Nhịp ba. Giọng Đô trưởng. Câu đầu đi lên bốn nốt rồi buông xuống.

Chính là nó. Từng nốt, từng chỗ ngắt hơi, giống hệt câu hát tôi đã chép trong vở. Chỉ khác một chỗ. Ở câu thứ ba, trên phách mạnh, bản in ghi nốt Pha. Pha bình thường, êm, đúng như Ngọc đã hát.

Cô Thoa đứng sau lưng tôi từ bao giờ. Cô nhìn bản nhạc trên bàn, không nói gì.

"Chị ơi, bài này của thầy Khiêm à?"

"Ừ. Giải to lắm hồi ấy. Cả trường đi xem trao giải trên tỉnh." Cô ngừng một chút. "Em cất vào đi, kẻo nhoè thêm."

Tôi đọc phần lời in dưới khuông nhạc. Lời giản dị, mấy câu về bến sông, về con đò, về người mẹ ngồi ru con dưới mái rạ. Đến khổ cuối có một câu làm tôi đọc lại hai lần: "Mẹ ơi, nằm yên đấy, để con ru mẹ ngủ". Cả bài là mẹ ru con, riêng câu ấy lại là con ru mẹ. Nó đứng lệch ra khỏi cả bài, như một viên gạch xếp ngược.

Tôi cất bản nhạc vào tủ. Cô Thoa quay đi lau cờ.

Chiều hôm ấy thầy Khiêm gọi tôi lên phòng hiệu trưởng. Trên bàn thầy là bản nhạc đánh máy lại, giấy trắng tinh.

"Thầy muốn đội văn nghệ hát bài này trong lễ kỷ niệm. Bài của thầy, chắc em thấy trong phòng truyền thống rồi. Em soạn phần đệm cho thầy, hát đồng ca, có một em lĩnh xướng."

Thầy nói bình thản, như giao một việc vặt. Tôi cầm bản nhạc, hỏi thầy viết bài này trong hoàn cảnh nào.

"Ôi, ngày ấy trẻ, thấy cảnh sông nước thì viết. Mẹ thầy năm nay tám mươi sáu, vẫn khoẻ, tháng nào thầy cũng về Gia Lộc thăm bà."

Tôi hỏi về câu "con ru mẹ ngủ". Thầy cười.

"Ẩn dụ đấy em. Con lớn rồi thì đến lượt con ru mẹ. Người ta khen câu ấy nhất."

Tôi gật. Nhưng tôi không nói với thầy rằng tôi đã nghe bài này trước khi thấy tấm bằng. Tôi không biết phải nói thế nào cho khỏi giống người điên.

Thay vào đó, tôi làm một việc nhỏ. Tôi xin phép thầy lên phòng nhạc thử phần đệm, thầy đi cùng cho ý kiến. Thầy vui vẻ đi. Trên cầu thang dãy cũ, thầy kể hồi xưa phòng nhạc chiều nào cũng có học sinh tập, đông vui lắm. Đến cửa phòng, thầy chậm lại. Tôi mở hai ổ khoá. Thầy nhìn cái ổ khoá mới tôi lắp, không hỏi.

Tôi cắm điện, ngồi vào đàn, chơi bài hát. Câu một. Câu hai. Đến câu ba, tôi cố ý chơi nốt Pha thăng, giữ lâu hơn nhịp, như cái cách tôi đã nghe trong đêm.

Thầy Khiêm đứng sau tôi. Tôi nghe tiếng thầy hít vào, mạnh, như người bị dội nước lạnh.

"Sai rồi."

Tôi dừng tay. Thầy nói lại, lần này to hơn, giọng gắt mà tôi chưa nghe bao giờ.

"Sai. Là Pha. Pha thường. Em đọc bản nhạc kiểu gì thế?"

"Em xin lỗi thầy. Em đánh nhầm."

Thầy im. Tôi quay lại. Mặt thầy tái, mắt không nhìn tôi mà nhìn bàn phím, nhìn đúng cái phím đen ấy. Môi thầy mấp máy như đang đếm gì. Rồi thầy đưa tay lên sửa gọng kính, nói nhẹ đi.

"Thầy xin lỗi, thầy nóng. Em cứ đệm đúng bản in. Thầy có việc, em tập đi."

Thầy đi ra. Tôi nghe tiếng giày thầy xuống cầu thang rất nhanh, nhanh hơn một người hơn năm mươi tuổi nên đi.

Hai tuần sau đó, đội văn nghệ tập "Lời ru bên sông" ba buổi một tuần. Ngọc được chọn lĩnh xướng. Em hát hay, giọng trong, và lần nào cũng hát đúng nốt Pha theo bản in. Tôi đệm đúng bản in. Đàn ngoan ngoãn. Không có bùn, không có tiếng chơi một mình. Tôi bắt đầu nghĩ có lẽ mọi chuyện đã qua.

Chiều thứ Sáu, buổi tập cuối tuần, trời âm u, gió sông thổi mạnh làm chớp cửa sổ đập lạch cạch. Cả đội đang hát đến khổ cuối. Ngọc cất giọng câu "mẹ ơi, nằm yên đấy". Tôi đặt tay xuống phím để đệm hợp âm.

Phím đàn dưới tay tôi lạnh buốt, và nó tự lún xuống.

Không phải phím tôi bấm. Phím đen Pha thăng, ở quãng giữa, lún xuống một mình, vang lên chói và dài, đè lên giọng Ngọc. Cả đội im bặt. Tôi giật tay khỏi phím. Phím vẫn lún. Tiếng ống sáo rè rè vẫn ngân, không dứt, trong khi tôi nhìn xuống và thấy phích cắm của đàn đã tuột khỏi ổ từ lúc nào, nằm trên sàn, cách ổ điện một mét.

Ngọc là người lên tiếng đầu tiên, giọng em run run.

"Cô ơi... rút điện rồi sao nó vẫn kêu ạ?"