Chương 4: Cuốn sổ lương cũ

Trong một tuần, lò nhà tôi mất thêm bốn người thợ. Tin đồn chạy dọc kinh Thầy Cai nhanh hơn ghe trấu. Ra chợ Cái Nhum mua đồ, tôi nghe mấy bà bán cá nói với nhau lò ông Tư Lành có ma con nít, gạch ra lò in tay, ban đêm có tiếng hát. Có bà còn nói chắc ông Tư làm gạch bằng đất mả.

Vợ chồng anh Sơn chưa đi. Chị Sóc muốn đi, đêm nào cũng khóc, nhưng anh Sơn nói nhà anh làm cho ông Tư mười mấy năm, giờ bỏ thì coi không được. Tôi nghĩ còn một lý do nữa mà anh không nói. Mỗi lần nghe tiếng hát, anh không trùm mền như mấy người kia. Anh ngồi dậy, ngồi nghe.

Ba đổi khác. Ba ít nói, ăn cơm qua loa rồi ra ngồi ở bến trấu hút thuốc tới khuya. Má nói mấy đêm nay ba không ngủ, nằm trăn trở, có đêm ngồi dậy đi ra sân lò, đứng một mình ở đầu bờ ao.

Thứ Bảy, ba rước một ông thầy cúng trong ấp về. Ông Hai Lựa, người Kinh, chừng sáu mươi, đầu cạo trọc, mặc áo dài đen, tay xách cái giỏ đệm đựng đồ cúng. Má dọn một mâm trái cây, một con gà luộc, ba ly rượu ở miễu đầu sân. Ông Hai Lựa cúng xong miễu lớn, đốt giấy tiền vàng bạc, rồi cầm nắm nhang đi vòng vòng sân lò, vừa đi vừa khấn.

Ông đi qua lò số một, lò số hai, rồi đi về phía bờ ao. Tới cách lò số ba chừng mười bước thì ông dừng lại. Ông đứng nhìn cái miệng lò bị xây bít một lúc. Nắm nhang trên tay ông cháy rất nhanh, tàn rớt xuống liên tục, rơi lên mu bàn tay mà ông không phủi.

Ông quay lại, đi thẳng về phía ba.

"Anh Tư, cái này không phải chuyện của tui."

"Thầy nói vậy là sao?"

"Là không phải chuyện cúng kiến. Người ta không phải tới đòi ăn. Người ta tới đòi cái khác. Anh biết mà."

Ông cắm nắm nhang còn cháy dở xuống đất, xách giỏ đi ra cổng. Ba móc ví chạy theo đưa tiền. Ông xua tay, không lấy, cũng không ngó lại.

Ba đứng giữa sân. Thợ còn lại đứng xa xa nhìn. Ba quay vô nhà, đóng cửa buồng.

Chiều đó tôi lục tủ sắt trong chòi. Cái tủ sắt cũ sơn xanh, ba mua lại của một tiệm vàng dẹp tiệm, trong đựng sổ sách của lò từ hồi mới lập. Tôi nói với má là con muốn coi sổ cũ để dò lại công nợ mấy mối gạch lâu năm. Má không nói gì, đưa chìa khoá.

Sổ cũ là mấy cuốn tập học trò bìa xanh, giấy đã ngả vàng, mép bị mối gặm lởm chởm. Mỗi cuốn một năm. Năm 1998 là cuốn có chữ ba viết bằng bút bi đỏ ngoài bìa: "Lò 1, 2, 3 - Sổ công".

Tôi lật từng trang. Ba ghi tên thợ theo đội. Đội đùn, đội chất, đội đốt lò, đội dỡ. Kế bên tên là số ngày công, số tiền. Người Khmer ba ghi họ tên đầy đủ, có người ghi thêm "vợ thằng Danh Út", "em thằng Kiên".

Tới tháng Năm năm 1998, ở đội dỡ, có một dòng: "Thạch Thị Chanh Đa". Kế bên, ba ghi nhỏ: "11t". Rồi ba lấy bút gạch số "11t" đi bằng một đường ngang, ghi đè lên chữ "người lớn". Nét bút đè mạnh tới rách giấy.

Tôi ngồi nhìn dòng chữ đó lâu lắm. Chị Đa hồi đó mười một tuổi. Chị đi bưng gạch trong đội dỡ, đội phải chui vô lò lúc gạch còn nóng.

Tôi lật tiếp. Đầu tháng Sáu, ở mép trang, ba ghi một dòng không dính gì tới tiền công: "Chín Sang bị đoàn phạt 5 triệu, đóng lò 2 tháng." Ông Chín Sang là chủ lò kế bên, tôi biết. Ông chết mấy năm trước.

Trang kế, ngày mười bốn tháng Sáu, ghi: "Lò 3 dỡ. Gấp, giao ghe Sa Đéc." Cột người làm có tên chị Đa, công nửa ngày.

Rồi tới trang sau thì không còn trang sau. Có ba tờ bị xé ra, sát gáy, chỉ còn mấy mép giấy răng cưa. Trang tiếp theo đã qua tháng Bảy. Từ trang đó trở đi, không còn chữ "Lò 3" nào nữa. Tên chị Đa cũng không còn.

Cuối tháng Bảy có một dòng ghi chi: "Đưa bà Sa Ri, tiền công con Đa + tiền xe: 500.000." Năm trăm ngàn, năm 1998, bằng hơn ba tháng công của một người thợ.

Tôi gập cuốn sổ lại. Trời đã tối. Ngoài sân lò số một reo đều đều. Tôi đứng dậy bật bóng đèn tròn trên đầu, bóng đèn chớp chớp hai cái rồi mới sáng hẳn.

Tôi đứng chết trân. Cuốn sổ trên bàn đang để mở. Tôi nhớ chắc chắn mình đã gập nó lại.

Nó mở ngay trang có ba tờ bị xé. Trên mép giấy răng cưa sát gáy, in một dấu tay nhỏ màu đỏ gạch, ướt, còn tươi, như ai vừa nhúng tay vô đất sét rồi ấn lên chỗ mất mấy trang đó. Ngón cái cong vô.

Kế bên cuốn sổ là viên gạch tôi đã gói hai lớp ni lông nhét dưới gầm bàn. Bây giờ nó nằm trên mặt bàn, ni lông đã bị bóc ra, nằm úp mặt xuống. Ở dưới đáy viên gạch, chỗ trước giờ trơn láng, có thêm một dấu tay nữa.