Chương 6: Chiếc hòm gỗ của mẹ

Người đang kéo then là mẹ tôi.

Ánh lửa bếp hắt lên lưng mẹ. Mẹ đứng sát cửa, hai tay nắm cái then gỗ, kéo ra từng chút một. Đầu mẹ hơi nghiêng, như đang lắng nghe ai đó ngoài sân. Tôi bò dậy, đến sau lưng mẹ, nắm lấy vai mẹ. Vai mẹ cứng như gỗ.

Tôi nhìn sang mặt mẹ. Mắt mẹ mở. Mắt mở to nhưng không nhìn gì cả. Môi mẹ mấp máy. Tôi ghé sát lại mới nghe ra mẹ đang nói gì, rất khẽ, đều đều, như người ru con.

"Thoan ơi. Về thôi con. Về thôi con."

Đó là giọng đã gọi dưới ngõ đêm đầu tiên. Đã thì thầm dưới gầm sàn. Cùng một giọng, cùng một nhịp kéo dài chữ cuối. Nó không mượn giọng mẹ từ đâu xa. Nó lấy giọng ngay từ miệng mẹ.

Tôi ôm ghì lấy mẹ, kéo mẹ lùi khỏi cửa. Mẹ chống lại, khỏe đến lạ. Cái then đã tuột ra quá nửa. Tôi dồn hết sức đẩy nó vào lại. Then gỗ đập vào khung cửa đánh cạch.

Ngoài sân, tiếng mõ ngưng.

Mẹ đổ sụp xuống trong tay tôi, người mềm ra như tàu lá chuối héo. Tôi đặt mẹ nằm xuống cạnh bếp. Tôi ngồi đè lưng lên cánh cửa cho đến sáng, tay nắm chặt con dao quắm, nghe bên ngoài một sự im lặng dài như có ai đứng đó đợi mà không vội.

* * *

Sáng ra mẹ tỉnh, không nhớ gì cả. Mẹ chỉ thấy mình nằm cạnh bếp, thấy tôi ngồi dựa cửa, thấy then cửa xước một vệt dài. Tôi kể lại. Mẹ nghe xong ngồi im, hai bàn tay úp lên mặt. Lâu lắm, mẹ mới nói một câu.

"Nó lấy cả mẹ rồi."

Rồi mẹ đứng dậy, khoác áo, bảo mẹ lên bản trên tìm bà Then. Mẹ dặn tôi khóa cửa, ngồi trong nhà, đừng ra sân.

Mẹ đi rồi, tôi ngồi một mình. Trong đầu tôi chỉ còn một câu của bà Then. Gọi tên này, người khác thưa, vía không theo được. Vía tôi đã theo được một nửa.

Nghĩa là có một điều gì đó về cái tên Thoan mà tôi không biết. Mẹ không chịu nói. Bản cũng không chịu nói. Còn một thứ có thể nói.

Cái hòm gỗ của mẹ để trong buồng, dưới chân giường. Hòm sơn đen, khóa bằng một cái khóa đồng nhỏ. Hồi bé tôi không bao giờ được động vào. Chìa khóa mẹ giắt ở thắt lưng, nhưng tôi biết mẹ còn một chìa nữa giấu trong ống tre cắm trên vách. Tôi đã thấy mẹ lấy ra một lần năm tôi mười tuổi.

Ống tre vẫn ở đó. Chìa vẫn ở trong.

* * *

Trong hòm có mấy bộ váy áo chàm của mẹ, gấp phẳng, ướp lá thơm. Một đôi vòng bạc. Mấy lá thư của bố hồi đi dân công. Giấy chứng nhận ruộng nương. Và dưới cùng, một gói giấy bản buộc lạt.

Tôi mở gói giấy. Có ba thứ.

Thứ nhất là một tờ giấy chứng sinh của trạm xá xã Phúc Sơn, chữ viết tay, mực tím đã ngả màu gỉ sắt. Họ tên: Ma Thị Thoan. Nữ. Sinh ngày mười bốn tháng ba năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm. Mẹ: Hoàng Thị Sính. Bố: Ma Văn Toản.

Tôi cầm tờ giấy lâu lắm. Tôi biết ngày sinh của tôi như biết tên mình. Nó in trên chứng minh thư tôi mang theo trong túi. Mười bốn tháng ba năm một nghìn chín trăm bảy mươi tám.

Cùng ngày. Cùng tháng. Cách nhau ba năm.

Tôi nghĩ, có lẽ hồi khai sinh cho tôi, mẹ nhớ nhầm. Hoặc mẹ cố ý lấy ngày của chị, để nhớ chị. Người miền núi làm giấy tờ muộn, xã ghi gì thì thế. Tôi tự nói với mình như vậy, và tay tôi vẫn run.

Thứ hai là một chiếc áo chàm trẻ con. Nhỏ xíu, vừa một đứa bé chưa đầy hai tuổi. Cổ áo thêu một vòng chỉ đỏ. Áo đã cũ, nhưng giặt sạch, gấp cẩn thận. Ở gấu áo có một vệt ố vàng loang lổ, như vết nước bùn ngấm vào mà giặt mấy cũng không ra.

Thứ ba là một nhúm tóc máu, gói trong giấy hồng điều. Ngoài giấy, nét chữ của mẹ: "Thoan".

Tôi lục hết cái hòm. Không có nhúm tóc máu nào ghi tên Hiên. Không có giấy chứng sinh nào của tôi. Mẹ từng bảo đồ của tôi hồi bé trôi hết trong trận lũ năm tám mươi, năm khe Nặm Đăm dâng lên ngập gầm sàn. Tôi nhớ câu ấy. Tôi cố tin nó.

Tôi gói mọi thứ lại như cũ, khóa hòm, trả chìa vào ống tre. Rồi tôi ra ngồi cạnh bếp, nhìn cái vòng sẹo quanh cổ chân trái. Nó vẫn hồng. Tôi nghĩ đến chiếc áo chàm có vệt bùn ở gấu, nghĩ đến một đứa bé chưa đầy hai tuổi chết vì sốt. Sốt thì sao lại có bùn.

Tôi không nghĩ tiếp được nữa. Đầu tôi trống rỗng như cái chum cạn.

* * *

Mẹ về khi mặt trời đã ngả. Mẹ đi một mình. Bà Then Lự ngã cầu thang đêm qua, gãy chân, không đi được. Bà nhắn mẹ một câu. Mẹ không nói câu ấy là gì. Mẹ chỉ bảo, đêm nay mẹ ra ngồi canh ngoài cổng.

Tôi hỏi mẹ, ngồi canh để làm gì. Mẹ nói để nó khỏi vào. Tôi hỏi nếu nó lại lấy giọng mẹ thì sao. Mẹ nói, ở ngoài đó, mẹ cách xa con, nó có lấy thì con cũng biết đó không phải mẹ.

Bữa tối mẹ nấu canh măng chua, món tôi đã thèm suốt ba năm. Tôi ăn không thấy vị gì.

Lúc tôi đang rửa bát, tôi nghe tiếng mẹ ở gian bếp sau. Mẹ đứng một mình bên cửa sổ, nhìn xuống ngõ đã tối. Mẹ đang nói. Không phải nói với tôi. Mẹ nói ra phía khe, giọng thật nhỏ, đều đều, lặp đi lặp lại một câu như người niệm.

"Không phải nó. Không phải nó đâu. Nó là con Hiên. Không phải nó."