Chương 10: Về quê bà ngoại

Ông Bảy chở mẹ con tôi về Thanh Oai bằng cái xe đạp thồ của ông. Mẹ ngồi sau, quấn chăn, ôm em Khôi trong lòng. Đồ đạc buộc hai bên càng xe. Tôi đạp cái xe đạp cũ của bố, gác-ba-ga chằng cái làn cói có cái hũ sành dưới đáy. Ông Bảy dặn tôi đạp chậm, qua ổ gà thì xuống dắt.

Đường ra khỏi Hà Nội đầy hố bom. Có chỗ người ta lấp tạm bằng gạch vỡ, có chỗ còn nguyên, nước đọng xanh rêu. Hai bên đường, nhà cửa ở các làng ven đô cũng sập từng mảng. Người đi ngược chiều vào thành phố đông lắm, gánh gồng, xe thồ, xe bò. Không ai nói chuyện nhiều. Chỉ có tiếng lốp xe lạo xạo trên đá dăm, và tiếng em Khôi thỉnh thoảng khóc.

Trưa thì đến làng bà ngoại. Làng nằm giữa đồng, lũy tre bao quanh, cổng làng có cây đa. Nhà bà là nhà ba gian lợp rơm, sân gạch, trước sân có cái ao, sau nhà có mảnh vườn với mấy cây bưởi, cây chuối. Thằng Tùng chạy ra trước, đen nhẻm, gầy, ôm chầm lấy tôi. Rồi nó nhìn thấy cái bọc chăn trong lòng mẹ, nó đứng sững.

"Em bé à mẹ? Em trai hay em gái?"

"Em trai. Tên Khôi."

Bà ngoại ra sau. Bà không ôm ai. Bà đứng ở hiên nhìn mẹ, nhìn cái bọc chăn, nhìn rất lâu. Rồi bà bảo mẹ vào nằm, đàn bà mới đẻ đi đường gió máy thế này là chết. Ông Bảy uống bát nước chè, ăn bát cơm, rồi đạp xe về Hà Nội luôn, không nghỉ. Lúc dắt xe ra cổng, ông quay lại nói với mẹ một câu.

"Chị Huệ. Thằng bé nó có phúc."

Mẹ gật đầu. Mắt mẹ đỏ hoe.

Tối đầu tiên, tôi nằm ở gian bên với thằng Tùng, nghe tiếng bà và mẹ thì thầm ở dưới bếp. Tôi không nghe rõ chữ nào. Chỉ có một lúc tôi nghe tiếng bà khóc, khóc nén, như người cắn vào vạt áo. Rồi tiếng bà nói to hơn một câu.

"Thế thì để nó yên. Con làm thế là phải."

Mấy hôm sau, mẹ dắt tôi lên ủy ban xã làm giấy khai sinh cho em. Ủy ban là một gian nhà ngói cạnh đình, có cái bàn gỗ, cái ghế, một ông cán bộ đeo kính gọng đồi mồi. Ông giở quyển sổ to, chấm ngòi bút vào lọ mực.

Mẹ khai tên em, tên bố, tên mẹ. Bố là Trần Văn Đạt, bộ đội, đang ở chiến trường. Ông cán bộ hỏi ngày sinh.

"Mười tháng Giêng. Đẻ ở đây, ở nhà mẹ đẻ tôi."

Tôi đứng sau lưng mẹ. Tôi há miệng định nói. Em Khôi đẻ đêm hai mươi sáu tháng Mười Hai, ở trạm đầu phố Khâm Thiên. Mẹ khai sai cả ngày lẫn nơi. Tay mẹ để sau lưng, nắm chặt lấy cổ tay tôi, bóp mạnh. Tôi ngậm miệng.

Ông cán bộ ghi, thổi cho khô mực, đóng dấu. Mẹ cầm tờ giấy khai sinh, gấp làm tư, cất vào cái hộp bánh quy sắt, cạnh cái ảnh cưới của chị Mận.

Đêm ấy trời không trăng. Tôi tỉnh giấc vì nghe tiếng then cửa nhà ngang rút ra. Tôi nhổm dậy, nhìn qua khe liếp. Mẹ đi ra sân, tay ôm cái hũ sành quấn vải trắng, tay cầm cái thuổng của bà. Mẹ đi ra vườn sau.

Tôi khoác áo, đi theo. Tôi đi chân đất trên nền đất lạnh, nấp sau bụi chuối.

Mẹ đào một cái hố dưới gốc cây bưởi già nhất, cây bưởi bà ngoại bảo trồng từ hồi mẹ còn con gái. Mẹ đào chậm, nghỉ mấy lần, thở dốc. Đào xong, mẹ quỳ xuống, đặt cái hũ sành vào hố. Mẹ ngồi thế một lúc lâu, hai tay đặt trên nắp hũ, như đặt lên đầu một đứa trẻ.

Rồi mẹ lấp đất. Mẹ vỗ đất cho phẳng bằng lòng bàn tay. Mẹ lấy trong túi áo ra ba nén hương, châm bằng que diêm, cắm xuống đất. Ba đốm đỏ lập lòe dưới gốc bưởi.

Tôi nghe mẹ nói nhỏ, nhỏ lắm, gió thổi đi gần hết.

"Bình ơi. Con ở với bà nhé."

Tôi nghĩ tôi nghe nhầm. Tôi nghĩ có lẽ mẹ gọi ai đó khác. Bình là cái tên mẹ đặt cho con gái, nếu là con gái. Mẹ đẻ con trai. Mẹ đẻ em Khôi.

Đúng lúc ấy, mùi khói đến.

Giữa vườn quê, giữa mùi bưởi, mùi lá chuối, mùi rơm ẩm, bỗng có mùi khói của đêm hai mươi sáu. Khét, lẫn mùi gạch nung và mùi nước cống. Mấy con chẫu chàng ngoài ao đang kêu bỗng nín bặt. Hơi lạnh lùa qua vườn, ba đốm hương dưới gốc bưởi ngả rạp xuống rồi lại đứng lên.

Tôi nhìn ra phía cổng sau, chỗ cái cổng tre dẫn ra bờ ruộng.

Chị Mận đứng đó. Áo bông cháy sém, khăn len, tóc ướt. Trên cánh tay chị vắt cái tã trắng, cái tã trên bậc cửa nhà tôi sáng hôm trước. Nước nhỏ giọt từ gấu áo chị xuống đất, mà đất dưới chân chị khô.

Chị đã đi theo chúng tôi hơn hai chục cây số. Chị không nhìn tôi. Chị nhìn mẹ.

Mẹ tôi cũng đã nhìn thấy chị. Mẹ không lùi lại, không kêu. Mẹ chống tay đứng dậy, phủi đất trên đầu gối, rồi nói, giọng bình thường như nói với một người hàng xóm sang chơi.

"Em vào đây, Mận."