Chương 2: Căn hầm chữ A

Căn hầm nhà tôi do ông Bảy thợ nề đầu ngõ đào giúp từ hồi tháng Tám. Ông đào sâu ngang ngực người lớn, hai mái ghép bằng mấy tấm phản cũ và tre đực, trên đắp đất, trên đất phủ một lớp rơm cho khỏi xói. Trong hầm hai bên kê hai tấm ván làm chỗ ngồi. Ngồi ba người là chạm vai, bốn người thì phải co chân.

Từ đêm mười tám, đêm nào chúng tôi cũng ngủ dưới đó. Chị Mận sang từ chập tối, mang theo cái rổ khâu và một cái gối con. Mẹ tôi ngồi một bên, chị Mận ngồi một bên, tôi ngồi chồm hỗm ở cửa hầm canh cái đèn dầu. Hai cái bụng to chiếm gần hết chỗ. Mẹ đùa hầm nhà mình bây giờ là hầm năm người.

Ban ngày phố vắng tanh. Người đi sơ tán gần hết, nhà nào còn người thì đóng cửa nửa cánh. Trên vỉa hè Khâm Thiên, dọc hai bên đường, cứ vài bước lại có một cái hố cá nhân tròn, nắp bê tông đậy hờ. Tôi đi mua gạo bằng sổ, đi lấy nước ở vòi công cộng đầu phố, thấy người ta đi nhanh, nói nhỏ, nhìn trời luôn.

Trong hầm, những lúc chưa có tiếng bom, chị Mận hay kể chuyện. Chị kể về anh Khiêm, kể nhiều nhất là cái tai anh.

"Trước tai bên trái anh ấy có cái mụn thịt, bé tí, như hạt tấm. Bố anh ấy cũng có, ông nội cũng có. Bà mẹ chồng em bảo con trai nhà ấy đời nào đẻ ra cũng có cái mụn ấy, khỏi phải nhận nhầm."

Rồi chị sờ bụng, bảo chị biết là con trai. Bụng chị nhọn, đạp nhiều, ăn gì cũng thèm chua. Chị đặt tên rồi. Con trai thì tên Khôi, anh Khiêm viết thư về dặn thế, chữ K đi với chữ K.

Mẹ tôi thì mong con gái. Mẹ bảo nhà có thằng Tùng nghịch như quỷ, một đứa là đủ rồi. Con gái thì mẹ đặt tên là Bình. Mẹ nói tên ấy từ hồi bố về phép, hai người ngồi ngoài hiên bàn với nhau. Con gái tên Bình, con trai thì để bố nó đặt.

Có một đêm, tiếng bom đã xa, chị Mận khâu tã dưới ánh đèn dầu. Tôi để ý chị thắt nút chỉ khác người. Mẹ tôi thắt một nút là xong. Chị Mận thắt ba nút chồng lên nhau, nút nọ đè nút kia thành một cục bé xíu, chắc nịch.

"Mẹ em dạy thế. Một nút cho mẹ, một nút cho con, một nút cho người ở lại. Khâu cho con thì phải thắt đủ ba."

Tôi hỏi người ở lại là ai. Chị cười che miệng, bảo chị cũng không biết, mẹ chị bảo thì chị làm thế.

Cũng đêm ấy, chị lấy trong túi áo bông ra một cái ảnh, gói trong giấy bóng kính. Ảnh cưới của chị với anh Khiêm, chụp ở hiệu ảnh phố Hàng Bông, anh mặc quân phục, chị mặc áo dài trắng mượn của chị em trong xưởng. Chị bảo buồng chị dột, ẩm, chị sợ ảnh mốc. Chị gửi mẹ tôi cất hộ trong cái hộp bánh quy sắt.

"Chị Huệ cất hộ em. Bao giờ anh Khiêm về em lấy."

Rồi chị nói một câu mà đến giờ tôi vẫn nhớ nguyên cả giọng.

"Mà em có làm sao, chị nuôi thằng Khôi hộ em nhé."

Mẹ tôi cốc vào trán chị một cái. Mẹ bảo mồm miệng đàn bà chửa, nói gở thì phải nhổ ba bãi nước bọt. Chị Mận nhổ thật, ba cái, ra ngoài miệng hầm. Rồi chị cười. Mẹ không cười. Mẹ cúi xuống cái áo bông đang khâu dở, khâu một hồi lâu không ngẩng lên.

Những đêm sau bom đánh xa hơn, có đêm gần hơn. Có đêm ga Hàng Cỏ cháy, mùi khói sang tận ngõ tôi, khét lẹt mùi dầu và mùi gỗ. Có đêm tôi nghe tiếng pháo cao xạ nổ ròn trên đầu như rang ngô, và tiếng người hò reo xa xa khi có chiếc máy bay rơi. Có đêm không có gì, chỉ có còi báo động rồi báo yên, rồi lại báo động.

Hai ngày quanh Nô-en máy bay không đến. Phố như thở ra được một hơi. Người đi sơ tán về lấy đồ, gặp nhau ở đầu ngõ hỏi han nhau rối rít. Chị Mận về buồng mình tắm gội, dọn dẹp. Chị bảo cảm thấy bụng sa xuống rồi, chắc cháu sắp ra, phải sắp sẵn đồ đi nhà hộ sinh. Bà Cả Nhỡ ở cạnh buồng chị, ngày trước đỡ đẻ cho nửa cái phố, sờ bụng chị bảo chỉ dăm hôm nữa.

Chiều hai mươi sáu, trời âm u, gió đứng hẳn. Chị Mận sang mượn cuộn chỉ lõi gỗ của mẹ. Chị bảo còn hai cái tã chưa thêu chữ, cái chỉ đỏ thì chị còn, chỉ trắng thì hết. Mẹ đưa cho chị, dặn tối nhớ sang sớm.

"Tối nay em ngủ bên dãy, chị ạ. Bụng em nặng quá, đi lại khó. Bà Cả bảo ở gần bà cho tiện."

Chị đứng ở bậc cửa nhà tôi, tay đỡ lưng, cuộn chỉ cầm trong tay kia. Chị mặc cái áo bông xanh cũ, đầu quấn khăn len màu cà phê sữa. Tôi nhìn chị đi qua ngõ, bước chậm, chân hơi dạng ra. Đến cửa dãy nhà bên kia, chị quay lại vẫy tôi. Tôi vẫy lại.

Tối ấy loa réo sớm hơn mọi hôm. Còi rú lên lúc mẹ tôi còn đang cất dở nồi cơm. Tôi đỡ mẹ xuống hầm, đèn dầu chưa kịp thắp. Bên cạnh mẹ, chỗ chị Mận vẫn ngồi, trống không, chỉ có cái gối con chị bỏ quên từ đêm trước.

Mẹ ngồi xuống, đặt tay lên cái gối ấy. Rồi mẹ nắm chặt tay tôi.

Đêm ấy cuộn chỉ của mẹ tôi nằm bên kia ngõ, cùng với chị.