Chương 3: Mộ gió sau đồi cát

Nhàn ở xóm Đoài, cách nhà tôi ba con ngõ. Bọ Nhàn mất ngoài biển năm bảy chín, nhà còn mạ Nhàn là mệ Lượm với Nhàn. Nhàn đan lưới giỏi nhất xóm, ngồi đan từ sáng tới tối không ngẩng mặt, mà hễ thấy tôi đi ngang là ngẩng. Tôi với Nhàn thương nhau ba năm. Mệ Lượm ưng tôi, nói thằng Lộc có nghề, đói thì đói chứ nỏ chết. Hai nhà định cưới vào cuối năm tám lăm.

Rồi cậu Cửu, em mệ Lượm, đi buôn ngoài Hải Phòng về, lén lút gom người. Cậu nói đi Hồng Kông, ra tới bên nớ là sống. Năm đó làng tôi đói, hợp tác xã nợ thuế, thuyền ra khơi về không. Cậu Cửu gom được tám người, cần một người cầm lái biết đường biển đêm. Cậu chọn tôi, vì tôi là con thợ thuyền, ra khơi từ năm mười bốn tuổi, thuộc từng hòn đảo từ Hòn Sơn Dương tới Hòn Én.

Tôi không muốn đi. Nhưng Nhàn phải đi theo cậu, vì cậu đã đóng vàng cho cả Nhàn. Mệ Lượm ốm, không đi được, ở lại. Nhàn nói với tôi dưới gốc phi lao, mắt đỏ, rằng Nhàn không đi một mình. Thế là tôi nhận cầm lái.

Đêm hai mươi tháng Tám năm Ất Sửu, chín người xuống chiếc thuyền gỗ của cậu Cửu đẩy ra từ một góc bãi vắng. Gần sáng gặp gió giật ngoài Hòn Sơn Dương. Thuyền lật. Tôi nhớ được rất ít. Tôi nhớ nước lạnh, nhớ tiếng người kêu, nhớ mình kéo Nhàn bám vào tấm mui thuyền gãy trôi. Rồi sóng đánh tôi xa.

Gần trưa hôm sau tôi dạt vào một bãi đá phía bắc làng, cùng với ông Lành. Ông Lành nói thấy Nhàn buông tay chìm. Chiều đó công an huyện về làng. Tối đó tôi trốn lên Đèo Ngang, xin đi nhờ một chiếc xe chở gỗ vô Nam. Người ta vớt được ba cái xác. Bốn người mất tích, trong đó có Nhàn với cậu Cửu. Làng đắp cho bốn người đó bốn cái mộ gió.

Mộ gió là mộ cho người chết biển mà không tìm được xác. Làng bãi ngang nào ở miền Trung cũng có. Người ta nặn một hình người bằng đất sét hoặc lấy một bộ áo cũ, làm lễ gọi hồn, rồi chôn xuống cát như chôn người thật.

Chiều hôm đó tôi đi ra bãi tha ma lần đầu tiên.

Bãi tha ma làng tôi nằm sau đồi cát phía tây, giữa một rừng phi lao thưa. Gió biển thổi qua lá phi lao nghe vi vu không dứt, như có ai thổi sáo rất xa. Mộ ở đây toàn đắp bằng cát, viền đá ong, có cái xây vôi đã ngả màu rêu. Đi giữa các ngôi mộ, cát lún tới mắt cá chân.

Bốn cái mộ gió nằm cạnh nhau ở góc phía nam, sát một gò cát. Bia bằng xi măng, chữ viết tay bằng sơn đỏ đã phai. Cái thứ ba từ trái sang ghi: "Trần Thị Nhàn, mất ngày hai mươi tháng Tám Ất Sửu, hưởng dương hai mươi tuổi". Trước bia có một cái bát hương sành, mấy chân hương cũ đã mục. Có người vẫn thắp. Không thường, nhưng có.

Tôi ngồi xuống trước cái mộ đó. Tôi thắp ba nén hương, cắm vào bát. Tôi định khấn mà không biết khấn chi. Cuối cùng tôi nói thành tiếng, như nói với một người ngồi đối diện:

"Nhàn. Anh hứa chi với em? Anh nỏ nhớ. Em nói anh nghe."

Không có gì trả lời. Gió phi lao vẫn vi vu. Nhưng ba sợi khói hương không bay lên. Chúng nằm rạp xuống, kéo dài thành một vệt, bay thẳng về phía nam, phía Đèo Ngang, mặc dù chiều đó gió nồm thổi từ biển vào, tức là từ phía đông.

Tôi đưa tay xuống bốc một nắm cát trên mộ. Cát trắng, mịn, khô, như cát khắp làng tôi. Tôi xoè tay ra, nhìn rất lâu. Không có một hạt đen nào.

Cát ngoài bậc cửa nhà tôi không phải cát của ngôi mộ này.

Tôi về tới nhà lúc trời chạng vạng. Nga đang đứng ở hiên, tay cầm cái chổi rơm, mặt trắng bệch. Thấy tôi bước vô cửa rào, Nga thả cái chổi xuống, đi nhanh ra nắm tay tôi kéo vào trong.

"Hồi nãy có người đứng ngoài cửa rào. Em đang quét sân, ngẩng lên thì thấy. Đứng sát tấm phên, nhìn vô nhà."

Tôi hỏi người nào.

"Đàn bà. Tóc dài, ướt, xoã xuống ngực. Em tưởng ai trong xóm đi tắm biển về, em hỏi: Ai rứa, vô nhà chơi. Hắn nỏ nói chi. Em cúi xuống nhặt cái hót rác, ngẩng lên là hết."

Nga ngừng lại, nuốt nước bọt.

"Mà eng ơi, tóc hắn có một vệt bạc. Một vệt bạc dài, ngay bên trái, từ chân tóc xuống."

Tôi đứng im trong sân. Trong đầu tôi chỉ có một câu: Nhàn chết năm hai mươi tuổi. Người hai mươi tuổi thì tóc mô có bạc.

Tôi nói với Nga chắc là người làng bên, đi lạc. Nga gật, nhưng tối đó Nga gài then cửa rào hai lần, rồi lấy thêm một sợi dây thép buộc chặt then vào cọc tre. Nửa đêm, khi côn trùng trong bụi tre lại im bặt, tôi nghe ngoài sân có tiếng sợi dây thép ấy kêu cót két. Như có ai đang ngồi gỡ nó ra, rất chậm.