Chương 4: Hố bốc mộ

Sáng hôm sau tôi ra gốc gạo lúc mặt trời đã lên. Ban ngày cây gạo chỉ là cây gạo. Vỏ xù xì, gai già đã mòn, rễ nổi như bắp đùi. Trẻ con chăn trâu chưa ra, đồng vắng, có mùi rạ khô và mùi phân trâu phơi nắng.

Cách gốc chừng ba bước, về phía đồng, có một cái hố mới lấp. Đất lấp không kỹ, lún xuống một khoảng bằng cái nong. Cỏ chưa kịp mọc. Đó là chỗ người ta chôn Khoát hai mươi sáu năm trước. Chết treo thì không được đưa ra bãi tha ma, người làng chôn ngay dưới gốc cây, lấp đất, không đắp nấm, không hương khói.

Mỗi năm đến tháng Chạp có ai đó cắm một nén hương vào gốc gạo. Không ai biết là ai. Tôi biết.

Hố này mới đào tháng Mười. Có một người lạ về làng, mặc áo bộ đội bạc màu, đi xe đạp Thống Nhất, hỏi thăm gốc gạo đầu làng. Anh ta thuê hai người xóm Bến đào, lấy xương bỏ vào tiểu sành, gói kín, buộc sau xe, đi ngay trong ngày. Người ta bảo anh ta là con trai Khoát, tên Khánh, ở trên Thái Nguyên với mẹ, phục viên về, đem xương bố lên trên ấy cho gần. Anh ta hỏi mấy người trong làng còn ai nhớ bố anh không. Ông Mõ Cả bảo anh ta sang xóm Trên tìm tôi, bạn cày của bố anh.

Anh ta sang. Hôm ấy tôi đang ở nhà. Tôi nghe tiếng Thắm nói chuyện với ai ở ngõ, tôi ra chuồng trâu ngồi, bảo Thắm nói tôi đi đồng. Anh ta đứng ở ngõ một lúc rồi đi.

Từ hôm bốc mộ đến hôm tôi thấy người ngồi dưới gốc gạo là đúng một tháng.

Tôi cúi xuống cái hõm rễ. Rơm trong hõm vẫn ướt. Bên cạnh có vài cọng rơm mới, xanh hơn, như có ai vừa đem đến lót thêm.

* * *

Trưa tôi dắt trâu về uống nước giếng làng. Giếng ở giữa xóm Giữa, thành giếng xây gạch, có cây si rủ rễ. Bà cụ Rật đang ngồi gánh nước, nói đúng ra là ngồi cạnh đôi thùng chờ ai múc hộ. Bà ấy lẫn rồi, chín mươi tuổi, con cháu để mặc.

Tôi múc nước đổ đầy hai thùng cho bà. Bà nhìn tôi, nhìn con trâu, rồi nói bằng cái giọng vui vẻ của người lẫn:

"Anh Tịch đấy à. Hôm ấy trâu anh ở chuồng cơ mà. Tôi đi vớt bèo về muộn, qua ngõ nhà anh, thấy con trâu mộng đứng trong chuồng, còn nghe nó thở. Thế mà người ta bảo anh đi dân công."

Tôi bảo bà nhầm năm rồi. Bà cười, gật đầu lia lịa, ừ nhầm, nhầm. Rồi bà gánh nước đi, nước sánh ra ướt cả vạt đường.

Tôi đứng ở giếng một lúc lâu. Con Mộng bây giờ là cháu chắt của con trâu mộng ngày ấy. Bà Rật không biết điều đó. Bà chỉ nhớ có một con trâu trong một cái chuồng vào một đêm không có đèn.

* * *

Mùa đông năm Kỷ Hợi ấy mẹ tôi ốm nặng. Ho ra máu, nằm liệt từ tháng Mười. Thầy thuốc xã lắc đầu. Ông lang Bẩy ở chợ Nội có thuốc, nhưng thuốc đắt, mà nhà tôi lúc ấy chỉ còn cái nồi đồng. Tôi mới cưới Thắm được một năm.

Vậy mà mẹ tôi qua được cái Tết ấy, sống thêm được bốn năm nữa. Người làng bảo nhờ phúc. Tôi để người làng bảo thế.

Tôi kể chuyện này không để làm gì. Chỉ là chiều ấy tôi đứng ở giếng và tự dưng nhớ đến mẹ.

* * *

Chiều tôi về sớm, nhưng vẫn không về kịp trước lúc lên đèn. Trâu không chịu đi nhanh. Tôi đã quen với việc ấy rồi.

Người ấy đã ngồi đấy. Hôm nay tôi đứng gần hơn mọi hôm, chừng mười bước, vì tôi muốn nhìn một thứ. Tôi muốn nhìn bàn tay.

Tay giơ lên. Nhà ông Bái, tối. Nhà bà Nhỡ, tối. Nhà ông giáo, nhà ông Mõ, nhà ông Phó, nhà bà Tám, tối cả. Sáu cái tối, ngón tay vẫn dừng ở từng nhà, môi vẫn mấp máy từng cái. Rồi ngón tay đi tiếp, sang một ngọn đèn ở cuối xóm Giữa, sát lối ra đình. Nhà cụ Lý Khản.

Trong lúc ngón tay dừng ở đấy, tôi nhìn rõ bàn tay. Ánh đèn nhà cụ Khản hắt lên vừa đủ. Bàn tay gầy, đen, các ngón dài. Ngón trỏ ngắn hơn lẽ ra phải thế. Cụt mất một đốt, đầu ngón tròn như bị mài.

Đèn nhà cụ Khản tắt.

Tôi biết cái ngón tay ấy. Mùa gặt năm Mậu Tuất, trước cái năm kia một năm, chúng tôi trục lúa ở sân đình, con trâu giật mình, cái trục đá nghiến vào tay người đứng cạnh. Người ấy ngồi bệt xuống sân, giơ bàn tay máu lên nhìn, không kêu một tiếng. Tôi là người xé vạt áo buộc ngón tay cho người ấy. Tôi là người dắt người ấy ra trạm xá. Suốt dọc đường người ấy chỉ nói một câu, mày đừng bảo vợ tao.

Bảy.

Người ấy không hạ tay xuống. Ngón tay cụt dịch tiếp. Dịch về bên phải, về phía xóm Trên, về phía luỹ tre cuối làng, nơi có một ngọn đèn vặn to hết cỡ, sáng nhất làng. Ngón tay dừng ở đấy. Tôi thấy nó run.

Môi không mấp máy.

Rồi bàn tay hạ xuống, đặt lên đầu gối.

Người ấy không đếm nhà tôi. Tôi đứng sau con trâu, và tôi không biết thế là tha, hay là đợi.