Chương 2: Lên nương ngày Tết

Bữa cơm tối hôm ấy có măng chua xào thịt khô, canh rau cải và một đĩa xôi trám. Hoan cắm bó đuốc vào khe đá cạnh cổng rồi đi trước tôi vào bếp. Cô ngồi xổm bên nồi gang, xới cơm ra bát, đặt bát vào tay tôi. Mẹ ngồi đầu kia bếp, cúi mặt tẽ ngô, không nhìn sang.

Tôi đã quen cảnh mẹ chồng nàng dâu ít nói với nhau. Nhưng tối ấy khác. Mẹ không đưa đũa cho Hoan, không mời Hoan ăn, cũng không gắp gì cho Hoan. Hoan cũng không ngồi xuống mâm. Tôi gọi, cô bảo em ăn rồi, rồi ngồi lại bên bếp, hai tay đặt lên đầu gối, nhìn tôi ăn.

Tôi kể chuyện công trình, chuyện hầm sập ở mũi bên kia, chuyện người Kinh dưới Thanh Hóa nói nhanh tôi nghe không kịp. Mẹ thỉnh thoảng ừ một tiếng. Được nửa bữa, mẹ đứng dậy ra cửa bếp, quay lưng lại phía tôi. Vai mẹ rung rung. Tôi nghĩ khói bếp cay mắt. Bếp nhà tôi xưa nay vẫn nhiều khói.

Thơm về từ chiều hôm trước, lúc tôi vào thì nó trốn trên gác. Đến khi tôi gọi lên lấy kẹo, nó mới xuống, đứng ở chân cầu thang, mắt đỏ. Nó cầm túi kẹo, cảm ơn anh, rồi nhìn quanh bếp một lượt. Ánh mắt nó lướt qua chỗ Hoan ngồi mà không dừng, như lướt qua một cái cột.

"Hai chị em mày giận nhau à?"

Thơm lắc đầu, chạy lên gác.

Đêm ấy Hoan nằm cạnh tôi trên sàn, ở gian buồng phía trong. Tôi kéo chăn bông đắp cho cô, chăn tôi mua dưới xuôi về. Cô vẫn lạnh. Lạnh từ trong ra, như người ngồi lâu bên suối. Gấu váy chàm của cô ẩm, chạm vào chân tôi ram ráp như có cát. Tóc cô có mùi khói nứa.

Tôi hỏi cô chuyện cô định nói với tôi trong thư. Cô im một lúc lâu. Ngoài vách, mưa phùn rơi trên mái gianh không thành tiếng.

"Để lúc nào anh về thật, em nói."

Tôi cười, bảo anh đang nằm cạnh em đây còn gì. Cô không cười theo. Cô nắm tay tôi, rồi tôi ngủ lúc nào không biết.

Sáng ra cạnh tôi trống trơn. Chỗ cô nằm, chiếu nứa lạnh ngắt, không có hơi người.

Mẹ đã ngồi bên bếp. Tôi hỏi Hoan đâu. Mẹ thổi lửa, không ngẩng lên.

"Lên nương rồi."

Hôm ấy là hai mươi tám Tết. Cả bản ai cũng ở nhà gói bánh chưng, mổ lợn, quét sân. Không ai lên nương ngày ấy. Tôi hỏi lại. Mẹ bảo con Hoan nó thế, nó quen rồi, không ở yên được.

Suốt mấy ngày Tết, tôi chỉ gặp Hoan lúc chiều tối. Ban ngày tôi đi chúc Tết các nhà trong bản, uống rượu, ngồi chơi. Lúc trời sẩm, sương bắt đầu xuống, tôi về đến đầu dốc là đã ngửi thấy mùi nứa cháy. Hoan đứng sau thanh chắn, đuốc trên tay. Không lần nào cô bước ra ngõ.

Mùng hai, tôi bảo mẹ sửa lễ để tôi với Hoan sang Khuổi Khon chúc Tết nhà ngoại. Trai bản tôi lấy vợ, mùng hai không sang nhà vợ là bị cười cả năm. Mẹ đang thái thịt, dao dừng giữa thớt.

"Đừng sang."

Mẹ nói nhà ngoại còn giận vì cỗ cưới thiếu, lợn không đủ cân. Mẹ nói đã gửi lễ sang rồi, có người mang hộ. Tối ấy tôi hỏi Hoan. Cô nhìn xuống bàn tay, xoay chiếc vòng bạc trên cổ tay mấy vòng.

"Anh đừng sang. Mẻ em chưa nguôi đâu."

Tôi không hỏi nữa. Tôi nghĩ chuyện nhà ngoại, để Hoan tự liệu.

Tiền công một năm, trừ nợ ông Quế, tôi còn được ba triệu hai. Tôi đưa mẹ cả, dặn mẹ trả bớt ngân hàng. Mẹ nhận, gói vào một mảnh vải chàm, thắt bốn góc, bỏ vào cái hũ sành để trên gác bếp. Mẹ không đếm. Tôi hỏi mẹ có cần sắm gì không. Mẹ bảo không, rồi nói thêm, giọng nhỏ hẳn đi.

"Tiền này mẻ có chỗ dùng."

Sáng mùng bốn, tôi ra vườn sau cổng xem lại rào. Ở góc rào phía trong, sát trụ cổng bên trái, có một đống đá mới. Đá cỡ bằng quả bưởi, xếp thành một ụ dài chừng hơn sải tay, cao ngang đầu gối. Năm ngoái chỗ ấy là luống gừng của Hoan. Tôi hỏi mẹ đá đâu ra. Mẹ bảo mùa mưa rào sạt, mẹ nhặt đá trên nương về để đấy, khi nào có người thì xếp lại.

Đá trên nương bản tôi là đá vôi xám. Mấy hòn trong ụ ấy có hòn đá cuội tròn, trắng, nhẵn, kiểu đá chỉ có dưới lòng suối.

Rằm tháng Giêng tôi đi. Sáng hôm ấy trời lại tối đặc như năm trước. Hoan ra cổng, tay cầm bó đuốc. Lần này cô không nắm tay tôi qua khe gỗ. Cô chỉ đứng nhìn, đuốc giơ cao. Tôi bảo cô tiễn anh xuống dốc một đoạn. Cô lắc đầu.

"Em đứng đây thôi."

Tôi xuống dốc. Đến khúc ngoặt cuối, tôi ngoảnh lại, đốm lửa vẫn đứng trên đầu dốc. Tôi đứng chờ thằng Pó nhà bà Slao, nó đi xuống bến suối gánh nước sớm. Thằng bé mười tuổi, đen nhẻm, quẩy hai cái can nhựa. Nó đi ngang qua tôi, rồi dừng lại, ngoái lên đầu dốc, ngoái lại nhìn tôi.

"Chú Tuyền ơi. Hồi nãy chú đứng ở cổng nói chuyện với ai thế?"

Tôi bảo với cô Hoan chứ ai. Thằng Pó nhìn tôi một lúc, mặt nó tái đi. Nó không nói gì nữa, quẩy can chạy thẳng xuống suối, nước sóng ra ướt cả ống quần.