Chương 4: Ông thợ bạc chợ phiên

Tôi không nhớ mình về giường lúc nào. Sáng ra Hoan lại không có ở đó. Mẹ ngồi bên bếp nướng mấy bắp ngô. Tôi ngồi xuống cạnh mẹ, hơ tay, hỏi đêm qua mẹ có nghe tiếng trẻ con khóc không.

Bắp ngô trên tay mẹ rơi xuống tro.

"Mèo rừng đấy. Mùa này nó xuống bản bắt gà."

Mẹ nhặt bắp ngô lên, phủi tro, phủi mãi, dù tro đã sạch từ lâu.

Hôm ấy là phiên chợ Tĩnh Túc. Tôi xuống chợ, bảo mẹ đi mua thuốc lào. Thật ra tôi muốn tìm ông Vần. Đi bộ ra đường ô tô rồi đón xe ôm, đến chợ thì nắng đã lên. Chợ phiên mùa gặt, người Dao đỏ, người Mông, người Tày, người Nùng chen nhau giữa những sạp vải, sạp dao, sạp thuốc nam. Ông Vần vẫn ngồi ở góc chợ, dưới cái ô vải bạc màu, trước mặt là cái hộp gỗ có ngăn, bày vòng, xà tích, khuyên tai.

Ông già đi nhiều, mắt đục, nhưng nhận ra tôi ngay. Ông hỏi vòng cưới hôm trước vợ đeo có vừa không. Tôi kể ông nghe chiếc vòng đen dần ra sao, kể cả lớp đen ram ráp lấp đầy đường hoa mạ. Ông Vần nghe xong thì im, cầm một chiếc vòng trong hộp lên, xoay trong tay.

"Bạc tôi là bạc thật. Đeo trên tay người sống, ngày nào cũng cọ vào da, có mồ hôi, có hơi ấm, bạc nó sáng ra. Bạc mà đen đến thế là bạc nằm yên. Nằm lâu một chỗ, chỗ đất ẩm, chỗ không có hơi người."

Ông đặt chiếc vòng xuống, nhìn tôi.

"Người Nùng chúng tôi, ai mất thì tháo bạc ra trước khi liệm. Để bạc lại trên người, hồn không đi được, cứ quanh quẩn với cái của mình."

Tôi nói vợ tôi vẫn đeo vòng đi làm nương, ngày nào cũng đeo. Ông Vần gật đầu, không cãi. Ông chỉ hỏi một câu, rất nhẹ.

"Thế anh có hay về không?"

Tôi nói một năm một lần. Ông lại gật. Lúc tôi bỏ tiền mua một chiếc vòng mới, cùng kiểu, chạm hoa mạ, ông vừa lau vòng vừa nói như nhớ ra.

"Năm kia, mùa mưa, mẹ anh có xuống đây. Mua của tôi một đôi vòng trẻ con, cái nhỏ bằng này."

Ông khoanh hai ngón tay lại, nhỏ bằng miệng chén uống rượu.

"Mẹ anh bảo đeo cho cháu giữ vía. Tôi tưởng anh có con rồi, còn định mừng."

Tôi cầm chiếc vòng mới, đứng giữa chợ, người đi qua va vào vai. Năm kia mùa mưa. Nhà tôi không có đứa trẻ nào. Thằng Pảo ở công trình, anh Dìn chưa vợ. Họ hàng gần chỉ có nhà dì tôi dưới Tĩnh Túc, con cái đã lớn cả.

Tôi đi qua dãy hàng măng thì gặp Sim. Sim là em họ Hoan, con nhà chú ruột cô bên Khuổi Khon. Hôm cưới, chính Sim bưng nước rửa chân cho tôi ở chân cầu thang nhà ngoại. Con bé đang ngồi sau mấy bó măng khô, thấy tôi thì đứng bật dậy, mặt trắng bệch.

"Anh Tuyền. Anh... anh về khi nào? Anh đã sang bên ấy chưa? Con..."

Mẹ Sim ở sạp bên cạnh quay sang, véo vào cánh tay con bé một cái. Con bé ngậm miệng lại. Mẹ Sim chào tôi, nụ cười như vẽ lên mặt, rồi kéo con bé đi về phía cuối chợ, bỏ lại cả mấy bó măng chưa bán.

Tôi đứng đó một lúc lâu. Tôi không đuổi theo. Bây giờ nghĩ lại, tôi biết vì sao. Tôi sợ nghe nốt câu con bé đang nói dở.

Tôi về đến đầu dốc khi sương đã xuống. Mùi nứa cháy. Hoan đứng sau thanh chắn.

Tôi không đợi cô rút thanh chắn. Tôi chìa chiếc vòng mới qua khe gỗ. Dưới lửa đuốc nó sáng trắng, sáng như chiếc vòng ngày cưới.

"Anh mua cái mới cho em. Em tháo cái cũ ra, để anh đeo cho."

Hoan nhìn chiếc vòng rất lâu. Ánh đuốc chảy trên mặt bạc. Cô đưa tay lên, tôi tưởng cô cầm. Nhưng cô chỉ chạm một đầu ngón tay vào nó, rồi rụt về.

"Vòng cưới anh đeo cho em rồi, không tháo ra được đâu."

Tôi nói vòng thì tháo được hết, để anh tháo. Tôi nắm lấy cổ tay cô qua khe gỗ. Tôi xoay chiếc vòng cũ, kéo về phía bàn tay. Nó không nhích. Không phải chật. Cổ tay cô gầy đến mức vòng lỏng lẻo. Nhưng nó không nhích, như đã đúc liền vào xương.

Hoan để yên cho tôi kéo. Cô nhìn tôi bằng đôi mắt rất buồn.

"Anh giữ cái mới đi. Sau này khắc có người đeo vừa."

Tôi hỏi ai. Cô quay mặt đi, nhìn về phía ụ đá cạnh trụ cổng.

Mười ngày qua nhanh. Đêm cuối, tôi đặt chiếc vòng mới lên gối của cô, để cô sáng ra thấy. Tôi nghĩ đàn bà thì đến lúc cũng mềm lòng.

Sáng tôi đi, trời tối như mọi lần. Lần đầu tiên, không có ai đứng ở cổng.

Bó đuốc nứa vẫn cắm trong khe đá cạnh trụ cổng, đang cháy, lửa thẳng đứng dù gió núi thổi lạnh cả mặt. Bên dưới bó đuốc, trên hòn đá cuội trắng ở đầu ụ đá, chiếc vòng mới của tôi nằm đó. Nó đã bị bẻ cong lại, cong nhỏ, nhỏ vừa cổ tay một đứa trẻ.