Chương 4: Câu hát ngoài cồn

Mấy hôm sau, u tôi quyết định sang Cồn Nhì báo cho bà Khúc. U bảo, con người ta về nhập vào nhà mình, mình phải báo cho mẹ người ta một tiếng. Không báo thì thất đức.

U đèo tôi bằng cái xe đạp thồ, đi dọc con đê bao. Bên trái là bãi cói xanh rì chạy tít ra phía biển, bên phải là ruộng lúa mùa đã ngả vàng. Gió mặn quất vào mặt rát như có muối. Càng ra phía biển, nhà càng thưa, mái càng thấp, tường đắp bằng đất trộn rơm.

Nhà bà Khúc ở cuối xóm Cồn Nhì, sát chân đê quai. Một gian rưỡi lợp rạ, trước sân phơi mấy chục cái nón cói chưa khâu vành. Bà ngồi trên bậc cửa, đang tết dây cói, hai bàn tay nhăn nheo mà nhanh như con thoi. Một mắt bà đục trắng.

Bà biết chuyện rồi. Tin từ Đồng Cói sang Cồn Nhì chỉ mất nửa ngày.

"Con chị Hoà đây hả? Lại đây bà xem."

Bà cầm tay tôi, lật lên lật xuống, như xem tay một đứa cháu. Rồi bà buông ra, nhìn u tôi.

"Nó có hát không?"

U tôi gật. Bà Khúc nhắm con mắt còn sáng lại.

"Nó hát Thị Mầu lên chùa, phải không. Con tôi chỉ thích đoạn ấy. Ngoài đời nó nhút nhát, lên chiếu thì liếc ai người ấy đỏ mặt."

Bà rót nước vối mời u. Rồi bà kể, giọng đều đều, không khóc. Có lẽ bà đã khóc hết từ mười bốn năm trước.

Thắm vào đoàn năm mười sáu tuổi. Năm mười tám, đóng Thị Mầu lần đầu ở đình Kim Đông, cả huyện kéo đến xem. Năm ấy ông Hiển làm đoàn phó, phụ trách dàn dựng và giàn đèn. Ông có vợ, có ba con, nhưng từ hôm Thắm lên chiếu là ông để ý.

"Ông ấy hứa cho nó vào đoàn tỉnh. Hứa cho nó đóng Thị Kính. Đèo nó đi diễn, mua cho nó cái gương soi có cán. Con tôi không chịu. Nó bảo u ơi, ông ấy nhìn con như người ta nhìn con lợn trong chuồng."

U tôi im lặng. Tôi ngồi ở bậc thềm, nghe mà không hiểu hết.

"Hôm trước khi nó chết, nó về nhà, mắt sưng húp. Nó bảo con không lên giàn nữa đâu u. Tôi hỏi giàn gì. Nó không nói. Sáng hôm sau nó vẫn đi tập."

Bà dừng lại, nhặt một sợi cói rơi trên đất, vuốt thẳng.

"Người ta bảo dây mục. Công an huyện về xem, ông Hiển đưa ra đoạn dây đã đứt, mục thật. Tôi bảo con tôi không chết vì dây mục. Không ai nghe một bà già mù một mắt."

"Bà ơi," tôi hỏi, "hôm ấy bố cháu có ở đấy không ạ?"

Bà Khúc quay sang nhìn tôi lâu lắm.

"Có. Thằng Chút hồi ấy hay đèo con Thắm về tận đây, tử tế lắm. Hôm con tôi ngã, nó là đứa chạy đến trước tiên. Nó bế con tôi chạy ra tận cổng đình, áo dính đầy máu, gào lên gọi người."

Bà ngừng một lúc rồi nói thêm:

"Sau đám, nó đến đây một lần. Đứng ở chỗ cổng kia, định nói gì đó. Rồi nó lại thôi, cúi đầu về. Từ đấy mười bốn năm, nó không bước chân đến nữa."

Tôi nhìn ra cái cổng tre. Tôi cố hình dung bố tôi mười bốn năm trước, đứng ở đấy, cái miệng hề quen nói cười mà không thốt ra được câu nào.

Trước khi về, bà Khúc dặn u tôi hai chuyện. Chuyện thứ nhất, Thắm thuận tay trái. Bà đánh mãi nó mới chịu cầm đũa tay phải, nhưng hễ ngồi ăn một mình là nó lại đổi sang tay trái.

"Nếu đúng là nó, chị để ý cái tay."

Chuyện thứ hai, bà nói khẽ hơn, như sợ ai nghe.

"Con tôi có một câu hát tự đặt. Không phải chèo. Nó hát cho tôi nghe những lúc tôi ốm, nằm ở cái giường kia. Ngoài tôi ra, không ai nghe bao giờ."

U tôi hỏi câu gì. Bà Khúc chỉ đọc một câu, chậm rãi, giọng khàn:

"Cồn Nhì cói mọc ngang lưng."

Rồi bà mím môi, không đọc tiếp.

"Câu dưới tôi giữ cho tôi. Nếu nó về thật, nó sẽ hát câu dưới."

Chúng tôi về lúc mặt trời đã xuống ngang ngọn tre. Đi được nửa đường thì gặp chị Lụa đạp xe ngược chiều, mặt hớt hải.

"Chị Hoà ơi, anh Chút ra đình rồi. Ai giữ cũng không được."

U tôi đạp như điên. Tôi ngồi sau, ôm eo u, nghe tim u đập qua lưng áo.

Sân đình Đồng Cói đã tối. Mấy người trong đoàn đang dựng giàn cho buổi diễn cuối, đèn măng-sông treo tạm trên cột, xì xì, hắt ánh sáng trắng xanh lên mái ngói. Mùi dầu hoả nồng đến mức tôi phải bịt mũi. Ông Hiển đứng giữa sân, hai tay chống hông, chỉ huy. Bố tôi đứng trên chiếu, đầu vẫn đội khăn mỏ quạ của u, mặt ngửa lên nhìn giàn tre.

"Anh Hiển dựng thêm cái gác chuông đi," ông nói, giọng cô Thắm nhẹ tênh. "Cái ván, bắc ở góc kia, cao như năm ấy."

"Không có gác chuông nào hết," ông Hiển nói, không quay lại. "Đóng dưới chiếu."

"Em đứng trên gác chuông mới hát được đoạn ấy. Anh dựng cho em đi."

Mọi người trong sân im bặt. Ông Tửu đang ôm bó dây chão đứng ở chân cột, nhìn ông Hiển. Chị Lụa nhìn ông Hiển. Cả xóm đứng ở cổng nhìn ông Hiển.

Ông Hiển quay lại. Dưới ánh măng-sông, mặt ông xám như tro bếp.

"Được. Dựng."

Bố tôi mỉm cười. Ông giơ tay chỉ lên góc giàn phía cột đình bên trái, ngón tay thon và cong như ngón tay đàn bà.

"Dựng y như cũ. Anh nhớ mà, phải không anh Hiển?"