Chương 8: Cảnh lên chùa

Tối mồng một tháng Mười âm, người kéo về đình Đồng Cói đông như hội. Người Kim Đông, người Cồn Nhì, người Bến, cả người bên Phát Diệm đạp xe hơn chục cây số sang. Không ai đến xem Quan Âm Thị Kính. Người ta đến xem Chút Hề đóng Thị Mầu bằng giọng người chết.

Ông Hiển ngồi ở bàn đầu, cạnh hai cán bộ phòng văn hoá huyện. Ông mặc áo sơ mi trắng là phẳng, tóc chải bóng. Tay ông đặt trên bàn, bàn tay trái nắm chặt, giấu cái sẹo vào trong.

Bà Khúc ngồi chiếu cạnh u tôi, ngay sát mép sân khấu. Bà mặc áo nâu mới, đầu đội khăn mỏ quạ. Con mắt đục của bà hướng lên giàn tre.

Trước giờ diễn, bố tôi đã bắt ông Hiển tự tay buộc lại bốn góc gác chuông trước mặt cả đoàn. Ông Hiển buộc, tay run. Ông Tửu trèo lên kiểm lại từng nút, giật thử từng sợi, rồi trèo xuống, gật đầu với tôi. Nút thật. Bốn nút thật.

Đèn bật. Máy nổ sau đình chạy phành phạch. Hai bóng điện trên giàn sáng vàng, ngọn măng-sông dự phòng treo bên cạnh, xì xì.

Vở chạy qua mấy cảnh đầu. Rồi đến cảnh Thị Mầu lên chùa.

Bố tôi bước ra trong bộ áo Thị Mầu, yếm đỏ, áo tứ thân hồng, khăn mỏ quạ đen, mặt đánh phấn trắng, môi son. Một người đàn ông bốn mươi hai tuổi, vai rộng, cổ tay đen, mặc áo đào. Đám trẻ con ở cuối sân rúc rích cười. Có tiếng huýt sáo. Ai đó nói to: "Chút Hề giả gái kìa!"

Rồi ông cất giọng.

Tiếng cười tắt như bị ai bóp cổ. Cả sân đình mấy trăm người im phắc, chỉ còn tiếng máy nổ và tiếng nhị của ông Tửu. Bố tôi trèo thang lên gác chuông, đứng trên tấm ván, hát đoạn Thị Mầu trêu chú tiểu. Giọng ông lẳng lơ, mềm như lụa, nhưng mắt không cười. Mắt ông nhìn xuống bàn đầu.

Tôi ngồi sau u, nghe bà Khúc thì thầm một mình: "Con tôi. Con tôi đấy."

Hết đoạn, đáng lẽ Thị Mầu trèo xuống, chạy theo chú tiểu vào trong. Bố tôi không trèo xuống. Ông đứng yên trên gác chuông. Ông Tửu vẫn kéo nhị, rồi ngập ngừng, rồi ngừng hẳn.

Bố tôi hát, không có nhạc đệm. Một điệu hát không phải chèo, giản dị như câu ru.

"Cồn Nhì cói mọc ngang lưng, Con đi cắt cói, u đừng đợi cơm."

Bà Khúc bật dậy. Bà không kêu tên con. Bà kêu một tiếng không thành chữ, như con vật bị thương, rồi đổ sụp vào vai u tôi.

Tôi nhìn bố tôi trên gác chuông. Tôi nhớ đêm trong bãi cói, ông hát đi hát lại câu trên mà không tìm ra câu dưới. Tôi nhớ đôi bàn tay đầy vết cứa, cái miệng há ra tìm chữ. Bây giờ câu dưới đã ra khỏi miệng ông, trơn tru, như đã hát cả nghìn lần.

Bố tôi quay về phía bàn đầu.

"Anh Hiển. Đêm trước hôm ấy, ở sau đình, em nói với anh một câu. Anh nhớ không?"

Ông Hiển ngồi im. Hai cán bộ huyện quay sang nhìn ông.

"Em nói: anh có treo em lên giàn, em cũng không về nhà anh. Anh nhớ không, anh Hiển?"

Cái ghế của ông Hiển đổ ngửa ra sau. Ông đứng bật dậy, mặt tái nhợt dưới ánh đèn, miệng mở ra rồi khép lại. Ông nhìn quanh như người tìm lối thoát. Mấy trăm con mắt đang nhìn ông.

Đúng lúc ấy máy nổ sau đình hực lên một tiếng rồi tắt lịm.

Hai bóng điện tắt. Chỉ còn ngọn măng-sông. Nó sáng bùng lên, trắng loá, như ai vừa bơm căng hết cỡ. Mùi dầu hoả tràn xuống sân. Trong ánh sáng ấy, tôi nghe tiếng dây chão kẹt, kéo dài, rồi một tiếng sột như dây tuột qua thân tre.

Tấm ván gác chuông nghiêng về phía cột trái.

Người ta la hét. Đám đông xô nhau. Tôi lao lên chiếu, chạy đến chân thang. Ông Tửu đã ở đó trước tôi, hai tay giữ chặt thang.

Bố tôi không ngã. Ông ngồi trên mép ván đang nghiêng, hai chân buông thõng đung đưa, như một đứa con gái ngồi trên bờ ao. Ở góc ván phía cột trái, sợi dây chão đã tuột khỏi nút, buông thõng xuống, đầu dây còn nguyên.

Tôi trèo lên thang. Tôi nắm lấy cổ tay bố. Cổ tay ông lạnh như đá ong ngâm nước.

"Bố ơi, xuống đi bố."

Ông nhìn tôi. Ông nghiêng đầu, ngơ ngác, như không biết tôi là ai.

"Em ơi, em con nhà ai?"

Người ta đưa được bố tôi xuống. Ông Hiển đã biến mất khỏi bàn đầu từ lúc nào.

Diễn xong, theo lệ, diễn viên phải ra vai. Người ta rửa mặt, cởi áo diễn, thắp hương bàn thờ tổ, vái ba vái, coi như trả vai lại cho tổ nghề. Đoàn bày một chậu nước ấm trong hậu trường. Chị Lụa cầm khăn mặt, lau phấn cho bố tôi.

Lau đến đâu, phấn trôi đến đó. Nhưng khuôn mặt hiện ra dưới lớp phấn vẫn không phải mặt bố tôi. Vẫn đôi mắt to, ướt. Vẫn cái cằm hơi nhọn lại. Vẫn cái miệng mím như người sắp khóc.

Ông Tửu thắp hương, đặt vào tay bố. Bố tôi cầm hương bằng tay trái, nhìn bàn thờ tổ, không vái.

"Ông Chút," ông Tửu gọi, giọng khẩn khoản. "Ra vai đi ông Chút. Hết vở rồi."

Bố tôi lắc đầu. Ông nói rất khẽ, giọng cô Thắm, nhưng có gì đó ngập ngừng, như chính cô cũng không chắc.

"Anh Chút ngủ rồi. Em gọi mãi, anh ấy không dậy."