Chương 4: Bà then bản bên

Sáng ra cái đòn gánh nằm ngang trên hai vại nước thật. Đầu bên phải đè lên miệng vại, vết khía ướt đẫm như vừa nhúng nước. Nước trong vại bên ấy có váng xanh lờ, sờ vào thấy nhờn tay. Mai múc lên ngửi, mặt tái đi. Mùi chàm.

Mai không nói gì, đổ hết vại nước ra gốc chuối, rồi đi thay quần áo. Mai bảo tôi đi với Mai sang bản Pác Mòng, tìm bà then Lìn.

Bà Lìn ngoài bảy mươi, lưng còng, mắt một bên đục. Nhà bà ở lưng chừng đồi, trên vách treo cây đàn tính cán dài và một chùm xóc nhạc. Mai kể chuyện bằng tiếng Tày, nói nhanh, bà Lìn nghe, thỉnh thoảng gật. Rồi bà bảo tôi cởi áo.

Bà lấy ngón tay cái miết lên vết bầm trên vai tôi, theo từng vệt ngón tay. Tay bà khô và nóng. Bà miết xong, ngửi ngón tay mình, rồi nhổ một bãi nước trầu ra sàn.

"Không phải ma rừng. Ma rừng nó cào, không bấu. Đứa này nó bám."

Bà đánh mấy tiếng đàn tính, lắc xóc nhạc, hát một đoạn then giọng khàn. Hát xong bà ngồi im lâu lắm, mắt nhắm. Rồi bà nói bằng tiếng Kinh, chậm, cho tôi nghe rõ:

"Nó không đòi gì của mày đâu. Nó xin."

"Xin gì, bà?"

"Xin đi nhờ. Nó không phải người bản này. Nó lạc. Người lạc thì đi theo người cuối cùng mang nó."

Tôi bảo tôi chưa mang ai bao giờ. Tôi gánh hàng, gánh linh kiện, gánh quần áo. Bà Lìn nhìn tôi bằng con mắt còn sáng.

"Thế trước nữa mày gánh gì?"

"Đủ thứ. Gạo, chuối, hồi."

Bà Lìn quay đi, gõ cái tẩu vào cột nhà. Bà hỏi Mai mấy câu về hàng chuối sau nhà. Mai kể ba cây héo, cùng ngả về phía Mẫu Sơn. Bà gật gật.

"Chuối là cây của người đi xa. Đám ma người Tày phải có lá chuối. Nó héo cây nào là nó chỉ đường cây ấy. Nó chỉ đường về nhà nó."

"Bà làm lễ cho nó đi được không?"

"Lễ thì làm được. Nhưng nó không đi theo lễ của tao. Nó đi theo vai mày."

Bà cho tôi một túi vải nhỏ đựng gạo rang với muối, dặn đeo bên vai phải khi đi đêm, để nó có cái mà ăn, đừng ăn hơi người. Bà không lấy tiền. Lúc tôi ra cửa, bà nói với theo:

"Chỗ nó chết có đất đỏ. Mày nhìn áo nó thì biết."

Tôi đứng sững ở bậc thang. Tôi chưa kể với ai về vệt đất đỏ trên vạt áo sau lưng chị.

Chiều ấy Lèng nhắn tôi ra phố chợ lấy tiền công còn nợ. Lèng hẹn ở một cái kho lớn cuối phố, cửa cuốn sơn xanh, sân đỗ mấy cái xe tải biển Lạng Sơn. Kho của chủ Lèng. Tôi đi vòng ra sau, Lèng đang ngồi với một người đàn ông béo, tóc hoa râm cắt ngắn, đeo dây chuyền vàng to bằng ngón tay út.

Tôi nhận ra người ấy trước khi người ấy ngẩng lên. Dương Văn Cậy, ngày trước người ta gọi Cậy Chuối. Những năm chín mươi Cậy là chủ hàng chuối lớn nhất Đồng Đăng, cửu vạn cả vùng gánh chuối cho Cậy. Giờ người ta gọi Cậy Kho.

Cậy ngẩng lên nhìn tôi. Nhìn lâu. Rồi Cậy cười, cái cười chỉ ở miệng.

"Toản đấy à? Còn gánh à? Tao tưởng mày bỏ nghề từ cái năm chuối ấy rồi."

Tôi không hiểu. Tôi nói tôi vẫn gánh, chỉ không gánh chuối nữa. Cậy gật đầu, ném cho Lèng một ánh mắt. Lèng đếm tiền đưa tôi, đủ cả phần bị trừ hôm trước. Cậy bảo:

"Thôi, vai mày yếu rồi. Mấy hôm nữa không có hàng đâu. Nghỉ đi."

Tôi về, đầu cứ quay quay câu ấy. Cái năm chuối ấy. Như lão Thình, Cậy không nói năm nào. Mà cả hai đều nói như thể tôi phải biết.

Đêm ấy không có hàng. Tôi vẫn đi. Tôi mang đòn gánh không, hai đầu buộc hai cái quang trống, đeo túi gạo rang của bà Lìn bên vai phải, đi ra đến bìa rừng hồi chỗ lối mòn rẽ lên dốc Khau Pàn. Tôi không lên dốc. Tôi đứng ở đó.

Dế kêu một lúc rồi im.

Chị đi xuống từ phía dốc. Lần này không đi theo sau tôi, mà đi tới, từ hướng mốc đá đi về. Chị dừng cách tôi năm bước. Tôi soi đèn. Lần đầu tiên tôi thấy mặt chị.

Một khuôn mặt con gái, tròn, trẻ lắm, chừng mười sáu mười bảy. Da trắng xanh. Hai mắt mở mà không nhìn tôi, nhìn cái đòn gánh trên vai tôi. Môi khô nứt.

Túi gạo rang trên vai phải tôi bỗng nặng xuống. Tôi nghe tiếng gạo rơi lách tách xuống đất. Túi vải thủng một lỗ ở đáy, gạo chảy ra thành một vệt.

Chị không nhìn gạo. Chị nhìn cái quang trống bên phải.

Tôi hỏi, tiếng Tày:

"Em muốn đi đâu?"

Chị mở miệng. Tôi nghe một tiếng, rất khẽ, khàn như người lâu ngày không nói:

"Rườn."

Nhà. Rồi chị lùi lại một bước, hai bước, vào bóng rừng hồi. Mùi chàm còn đọng lại rất lâu sau khi chị đi.