Chương 7: Gánh bánh lệch vai

Má xuất viện vào một ngày nắng ráo. Tôi chở má về bằng xe ôm, má ngồi giữa, tôi ngồi sau ôm má. Về tới nhà má đòi ra coi cái sạp xôi. Tôi không cho. Tôi đã gửi cái sạp cho bà Tư bán bánh xèo kế bên giữ chỗ.

Chiều hôm đó anh Hoà chở tôi đi gặp bà Năm Thơm.

Bà Năm là em ruột ông Tư, bảy mươi chín tuổi, ở với con gái trong một căn nhà ngói thấp bên kia đồng, cách Gò Dài chừng hai cây số. Bà ngồi trên bộ ván gõ, miệng nhai trầu, tai nghe lúc được lúc không. Anh Hoà phải nói to, tôi phải nói to hơn. Bà nhìn tôi, nhìn cái hộp sắt trong tay tôi, rồi nhìn cái gói giấy báo tôi để lên ván.

Tôi mở gói giấy. Cái bánh ít má cất trên trang thờ ông Táo đã hơn một tháng. Lá chuối khô giòn, nhưng cái bánh bên trong không mốc, không chua, vẫn đen bóng màu lá gai.

Bà Năm đưa tay ra, ngón tay run, chạm vô sợi lạt buộc quanh bánh. Sợi lạt quấn ba vòng, thắt nút ở bên hông chứ không ở trên đầu.

"Má buộc dị. Hồi xưa cả chợ Gò Găng có mình má buộc lạt bên hông. Má nói buộc trên đầu thì người ta xách bánh lủng lẳng, mau bể."

Bà nói vậy, rồi bà khóc. Không thành tiếng. Nước mắt chảy theo mấy nếp nhăn xuống tới cằm.

Rồi bà kể. Bà kể chậm, có chỗ quên, có chỗ lặp lại, có chỗ phải để anh Hoà nhắc. Tôi ngồi nghe tới khi trời tắt nắng.

Má bà, má ông Tư, tên Huỳnh Thị Mão. Chồng chết hồi đánh Tây, để lại hai đứa con. Bà Mão gánh bánh ít lá gai đi bán ở chợ Gò Găng gần bốn chục năm để nuôi hai anh em. Đòn gánh đè lên vai trái, lâu năm vai lệch xuống. Đứng nói chuyện với ai bà cũng đứng nghiêng, như cái gánh vẫn còn trên vai.

Ông Tư học chụp ảnh ở Quy Nhơn từ hồi trước giải phóng. Sau năm bảy lăm, ông mua lại cái máy Zenit của một người cán bộ về hưu, về quê mở nghề. Hồi đó đám ma nhiều, người ta cần ảnh thờ, ông đi suốt. Đám nào gọi ông cũng đi, có khi đi cả tuần.

"Má nói hoài. Lộc, chụp cho má một tấm, mai mốt có cái mà thờ. Ảnh nói má còn khoẻ re, chụp chi hình thờ. Để bữa khác má bận đồ đẹp. Nói dị chục lần."

Tháng Chạp năm 1983, bà Mão ốm. Ho, sốt, nằm võng mấy ngày. Bà Năm khi đó theo chồng ra Phù Mỹ, không về được. Bên Tây Sơn có một nhà giàu làm đám ba ngày, trả công bằng hai bao lúa, gọi ông Tư lên.

"Má nói, Lộc ở nhà với má bữa ni. Ảnh nói con đi ba bữa rồi về. Má hổng nói gì nữa."

Ngày thứ hai ông Tư đi, bà Mão gượng dậy. Bà nấu một nồi nếp, quết bột lá gai, gói một mẻ bánh ít. Người trong xóm nói sau đó là bà làm để đợi con về ăn. Bà Năm thì nói không phải.

"Má thay cái áo bà ba đen mới, cái áo má để dành đi đám giỗ. Má bới đầu gọn gàng. Má ngồi đợi ảnh về chụp hình."

Hàng xóm thấy bà Mão hai ngày sau. Bà ngồi gục bên bếp, lưng dựa vách, đầu ngả về một bên, áo mới, tóc bới, tay còn cầm một tàu lá chuối. Mẻ bánh ít gói xong xếp trong rổ, buộc lạt bên hông, đủ ba chục cái.

Ông Tư về tới nhà thì má đã liệm. Trong nhà không có lấy một tấm ảnh của bà. Ông mướn thợ vẽ ở Đập Đá vẽ lại theo lời ông tả, vẽ ba lần, lần nào cũng không giống. Rồi ông tự vẽ. Cuối cùng ông để khung trống, chỉ dán tờ giấy ghi tên.

Năm sau ông thấy má trong ảnh đám. Đứng xa, đứng nghiêng, quay mặt đi.

"Ảnh nói má giận. Má hổng chịu cho ảnh chụp cái mặt. Ảnh nói má theo cái máy, vì cái máy là cái làm ảnh bỏ má. Ảnh hổng dám bỏ máy. Bỏ máy rồi ảnh hổng còn thấy má nữa. Ảnh dặn thằng Hoà đừng để máy nằm không. Máy nằm không thì má đi kiếm, kiếm tới nhà đứa cầm máy, coi nhà nó có ai nằm một mình."

Tôi hỏi về những đứa bị bà đứng sau lưng. Bà Năm gật gật, như chuyện đó ai cũng biết.

"Má hổng hại ai. Má hổng cho tụi nhỏ đi như anh Lộc. Đứa nào sắp bỏ cha bỏ mẹ ở nhà một mình mà đi, má đứng sau lưng nó. Té cái, gãy cái, nó phải ở nhà. Ở nhà thì kịp."

Tôi nhớ đêm trong buồng tối. Dị thì về coi má mầy đi.

Anh Hoà ngồi im từ đầu tới cuối, hai tay đan vào nhau. Anh nói bây giờ anh mới hiểu chuyện nợ vong người ta xầm xì hồi xưa. Ông Tư có mắc nợ ai bên Tây Sơn đâu. Tây Sơn chỉ là chỗ ông ở khi má ông chết.

Bà Năm nhổ bã trầu vào cái ống nhổ bằng lon sữa bò, lau miệng. Rồi bà ngẩng lên, nhìn tôi chằm chằm, đôi mắt đục mà lạ lùng tỉnh táo.

"Bữa ảnh mất, sáng sớm, ảnh còn nói với tui. Ảnh nói má hết giận rồi. Má day mặt lại rồi. Ảnh chụp được rồi, chụp rõ lắm. Mà sao bàn thờ tới giờ còn trống?"

Tôi ngồi lặng. Tai tôi nghe lại một tiếng lóc cóc rất nhỏ, tiếng một vật cứng lăn trong ngăn hông một cái túi da. Cái ngăn tôi chưa bao giờ mở.